کد خبر: 194003

برجام و تحولات داخلی آمریکا

تجربه تلخ شش ساله برجام، به ما آموخت که وعده و امضای مقامات آمریکایی و اروپایی کمترین اعتباری ندارد و اساسا چاره تحریم ها، خنثی کردن آن است.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

برجام آنچه به یک معاهده پر فراز و فرود اطلاق می‌شود، وارد سال ششم اجرا شده اما در طول این پنج سال هیچ
آورده‌ای برای کشورمان نداشته است.

البته برخی‌ها از جمله دست‌اندرکاران انعقاد برجام معتقدند که برجام باعث انزوای سیاسی آمریکا و شکاف بین اروپا و آمریکا شد که در پاسخ کارشناسان منتقد معتقدند اولاً این حماقت‌های پی در پی رئیس‌جمهور سبک‌سر رژیم آمریکا بود که باعث انزوای آمریکا شد و نه برجام؛ دوماً نیز این چه شکافی بین آمریکا و اروپا بود که باعث نشد اروپا به تعهداتش عمل کند تا جایی که ظریف در نامه‌ای از خلف وعده اروپا در اجرای ۱۱ تعهد برجام پرده برداشت.

بعد از گذشت حدود ۳ سال از امضای این توافقنامه، ترامپ رئیس جمهور رژیم آمریکا با ادعاهایی بی‌اساس مبنی بر تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای و حمایت از تروریسم و با وجود این که هیچ یک از اعضای ۱+۵ به تعهدات خود ذیل این قطعنامه عمل نکرده بودند، از آن خارج شد و تحریم‌های بسیاری علیه جمهوری اسلامی ایران وضع کرد.

 

دستاوردهای برجام طی شش سال

خرازی در بخشی از گفت‌وگوی خود اعلام کرد آن‌ها سندی را امضاء کردند و باید به آن متعهد باشند، امّا تعهدشان را نقض کردند. آمریکا از آن خارج شد و شروع به اعمال تحریم کرد! بیش از ۱۵۰۰ شرکت یا شخص ایرانی را تحت تحریم قرار داد. این مسئله خیلی به ما خسارت وارد کرده است؛ بنابراین باید در برابر چنین زورگویی بایستیم و بهترین راه رفع تحریم‌ها، خنثی‌کردن آن است. اگر همین تحریم‌ها به کشوری دیگر تحمیل شده بود و این ظرفیت را نداشت که بتواند در مقابل تحریم‌ها مقاومت کند، مسلماً غربی‌ها پیروز شده بودند؛ امّا ما در برابر این تحریم‌ها مقاومت کردیم و عملاً نتوانستند ما را به زانو درآورند؛ بنابراین بهترین راه رفع تحریم، خنثی‌کردن آن است که سیاست ما بوده و خواهد بود.

با نزدیک شدن به پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ و بی‌تاثیر بودن استراتژی فشار حداکثری و ناکامی رژیم آمریکا در دستیابی به اهداف خود، بایدن رئیس جمهور منتخب آمریکا، سخن از بازگشت آمریکا به برجام به میان آورده است.

توافق هسته‌ای یا برجام وارد ششمین سال از حیات خود شده است؛ اما به شدت در حال تضعیف است. چرا که تحریم‌های یکجانبه آمریکا مانع از تحقق وعده‌های برجام شد. ایران نیز متقابلاً همانطور که در برجام قید شدن بود، با بدعهدی طرفین حاضر در برجام، تعهدات خود را کاهش داد.

بدعهدی و انفعال غرب در اجرای تعهداتش، موجب شد که ایران خود را از قید و بندهای برجام برهاند و این در طی ۵ گام، محقق شد.

کاهش تعهدات برجامی

در روز دهم دی ماه، جمهوری اسلامی ایران در آخرین اقدام خود در جهت کاهش تعهدات برجامی، سطح غنی سازی اورانیوم را تا ۲۰ درصد افزایش داد و فعالیت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را محدود اعلام کرد.

آژانس بین المللی انرژی اتمی در طول این سال‌ها بر فعالیت‌های ایران نظارت داشته و با گزارش‌های خود بر مسئله آمیز بودن انرژی هسته‌ای ایران صحه می‌گذارد.

گام‌های کاهش تعهدات تهران که خوشایند اروپایی‌ها نبود نتیجه انفعال آن‌ها در اجرای تعهداتشان بود که باعث شد ایران نیز از میلیاردها دلار محروم شده و آن‌ها نیز از عادی سازی روابط تجاری و اقتصادی محروم شوند.

با کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران ذیل قطعنامه ۲۲۳۱، ایران دست برتر این توافقنامه شد. با این اقدام، آمریکا و کشورهای اروپایی عضو برجام، خواستار بازگشت آمریکا به این توافقنامه شدند.

بسیاری از مشاوران احتمالی جو بایدن ادعا کردند که او قصد دارد بلافاصله بعد از در دست گرفتن قدرت، احیای برجام را در مدت زمان کوتاهی پیش ببرد.

این در حالی است که مقامات تهران، بارها عنوان کردند که بازگشت به برجام و مذاکره مجدد درصورتی انجام خواهد شد که تحریم‌های آمریکا علیه ایران به طور کلی لغو شوند و فلسفه اصلی برجام که «رفع تحریم‌ها» است، تحقق پبذیرد.

رهبر معظم انقلاب بارها بر موضع ایران نسبت به برجام تاکید کردند و در آخرین سخنرانی خود فرمودند: «جمهوری اسلامی هیچ اصرار و عجله‌ای برای بازگشت آمریکا به برجام ندارد، بلکه مطالبه منطقی ما رفع تحریم‌ها و بازگرداندن حق غصب‌شده ملت است که این وظیفه آمریکا و اروپایی‌های دنباله‌‎رو آن است. اگر تحریم‌ها برداشته شد بازگشت آمریکا به برجام معنا می‌دهد البته مسئله خسارت‌ها که جزو مطالبات ما است در مراحل بعدی دنبال خواهد شد، اما بدون رفع تحریم‌ها بازگشت آمریکا به برجام حتی ممکن است به ضرر کشور هم باشد.»

سیاست دولت بایدن در قبال برجام

حالا که به دوران ریاست جمهوری بایدن نزدیک میشویم سوالاتی مطرح میشود که آینده برجام در دوران بایدن چه میشود.

 

یک منبع نزدیک به «جو بایدن»، رئیس‌جمهور منتخب آمریکا توضیحات جدیدی درباره سیاست او درباره بازگشت به توافق هسته‌ای برجام ارائه کرده است. 

این منبع که با تفکرات تیم بایدن در خصوص ایران آشنا است به شرط عدم افشای نام به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «اگر ایران به پایبندی به توافق بازگردد ما هم به آن باز می‌گردیم. این نخستین گام خواهد بود.»

وی در ادامه تصریح کرده بازگشت به توافق اولیه کف سیاست دولت بایدن در قبال ایران است نه سقف آن. منبع مورد استناد آسوشیتدپرس اضافه کرد: «[سیاست دولت بایدن در قبال ایران] به اینجا ختم نمی‌شود.»

آسوشیتدپرس به توضیحات بیشتری درباره مواضع دولت بایدن در قبال برجام اشاره نکرده، اما مشاوران بایدن قبلاً گفته‌اند دولت او قصد دارد از بازگشت به برجام به عنوان سکویی برای گفت‌وگو با شریکان برای «تقویت و طولانی‌تر کردن برجام» استفاده کند.

«جیک سالیوان» که اخیراً از سوی «جو بایدن» به عنوان گزینه تصدی سمت مشاور امنیت ملی آمریکا معرفی شده، قبل از انتخابات آمریکا اظهاراتی مطرح کرده که نشان می‌دهد ظاهراً او و تیم بایدن امیدوارند از بازگشت به برجام به عنوان مبنایی برای گفت‌وگو با تهران بر سر مسائل غیرهسته‌ای مانند برنامه موشکی و مسائل منطقه‌ای استفاده کنند.  

او در یادداشتی اکتبر ۲۰۱۹ در نیویورک‌تایمز نوشته بود:« «ایرانی‌ها هم باید واقع‌بینانه‌تر عمل کنند زیرا تصور رفع تحریم‌ها از سوی ایالات متحده بدون اطمینان از ورود ایران به مذاکراتی که در آن دست‌کم برنامه زمانی توافق گسترش داده می‌شود و موضاعاتی مثل راستی آزمایی و موشک‌های بالستیک بین‌قاره‌ای را شامل می‌شود، اشتباه است.»

جیک سالیوان چند هفته پیش هم در مصاحبه با سی‌ان‌ان هم موضع مشابهی مطرح کرد. او گفت در صورتی که ایران به تعهدات خود در برنامه هسته‌ای عمل کند، همان‌طور که بایدن گفته است آمریکا به این توافق باز خواهد گشت اما این بازگشت باید سرآغاز مذاکراتی دیگر باشد.

جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده که بازگشت به برجام تعهد به جا مانده‌ای است که آمریکا باید آن را اجرا کند و تهران هیچ قید و شرط و مطالبات جدیدی را برای اینکه آمریکا تعهداتش در برجام را اجرا کند نخواهد پذیرفت.

 مجید تخت روانچی سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در نیویورک  پیش از این نیز در کفت و گویی با خبرگزاری ایرنا گفته بود: «اینکه آمریکا به برجام بازنگردد و تعهداتش را انجام ندهد، ما چه خواهیم کرد، بستگی به این دارد که رویکردش چطور باشد. در این شرایط می‌گذاریم بایدن خود تصمیم بگیرد. فقط این نکته باید روشن باشد که نمی‌شود تعهدات بین‌المللی آمریکا نصف و نیمه اجرا شود. اگر آنها ادعای برگشت به برجام دارند، باید این برگشت همراه با اجرای کامل تعهدات باشد و هیج حاشیه و شک و شبهه‌ای در آن وجود نداشته باشد.»

«گری کانولی»، نماینده دموکرات کنگره آمریکا که عضو کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان است در مصاحبه با آسوشیتدپرس گفته است: «در حالت ایده‌آل، اینکه بتوانیم توافقی جامع در آغاز کار داشته باشیم فوق‌العاده خواهد بود، ولی مذاکره اینطور انجام نمی‌شود.» او گفت به نظرش در کنگره حمایت زیادی از بازگشت به برجام وجود دارد. 

برجام و تحولات داخلی آمریکا

آسوشیتدپرس در گزارش خود که شامگاه دوشنبه منتشر شده به نقش تحولات داخلی آمریکا در تضعیف وضعیت جو بایدن برای بازگشت به برجام اشاره کرده است. 

این رسانه نوشته است: «حتی قبل از وقوع شورش در کنگره در ماه جاری، تحولات داخلی آمریکا خطر تضعیف آمریکا در صحنه بین‌المللی از جمله از کشمکش هسته‌ای در خاورمیانه به همراه داشت. تفرقه‌های سیاسی شدت گرفته‌اند، هزاران نفر جانشان را از دست داده‌اند و نرخ بیکاری بالا است.»

مطابق این تحلیل، میزان توجه و جدیتی که بایدن و تیم او می‌توانند صرف مسئله هسته‌ای ایران یا دیگر دغدغه‌های خارجی بکنند با حمایت‌ها و مخالفت‌هایی در داخل آمریکا مواجه خواهد بود. 

«ولی نصر»، استاد دانشگاه جان هاپکینز به آسوشیتدپرس گفت: «توانایی او برای پیشبرد امور در اثر شک‌ها و ظن‌های موجود در خصوص توانمندی آمریکا و در اثر نگرانی‌های مربوط به وقایع پس از بایدن، محدود می‌شود.» 

 «وندی شرمن»، معاون سابق وزیر خارجه آمریکا که بایدن مجدداً او را نامزد تصدی همین سمت در دولت خودش کرده ماه گذشته در مصاحبه‌ای با «بوستون‌نیوز» به دشواری‌ها و سختی‌های بازگشت به برجام اشاره کرد. 

او گفت: «ما در این خصوص سخت تلاش خواهیم کرد، چون اعتبارمان را از دست داده‌ایم و ضعیف‌تر به نظر می‌آییم.»

«ریچارد گلدبرگ»، عضو بنیاد موسوم به «بنیاد دفاع از دموکراسی» که یکی از مشاوران دولت ترامپ در امور ایران بود گفته که در میان حزب دموکرات هم در خصوص بازگشت به برجام شکاف وجود دارد. 

او گفت قانونگذاران آمریکایی در کنگره از رفع تحریم‌ها علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و یا برداشتن فشارها علیه ایران حمایت نخواهند کرد. گلدبرگ مدعی شد: «در داخل حزب دموکرات یک شکاف واقعی [در این خصوص] وجود دارد.»

جو بایدن شماری از افراد دخیل در مذاکرات هسته‌ای برجام را نامزد تصدی سمت‌های مختلف در دولتش کرده است. او علاوه بر آوردن وندی شرمن به دولتش، «ویلیام برنز» که آغازگر مذاکرات هسته‌ای محرمانه با ایران در عمان بود را نامزد تصدی ریاست سیا کرده است. «آنتونی بلینکن» و «جیک سالیوان» که در مذاکرات منتهی به برجام نقش داشتند به ترتیب به عنوان گزینه‌های تصدی وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی آمریکا معرفی شده‌اند. 

با وجود این، خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشته با آنکه بایدن این مذاکره‌کنندگان کهنه‌کار را برای بازگشت به برجام انتخاب کرده مشکلات و مسائل داخلی ممکن است کار را برای تحقق این هدف دشوارتر کند.

آسوشیتدپرس مدعی شده مخالفان برجام هم در حزب دموکرات و هم در حزب جمهوری‌خواه معتقدند آمریکا نباید اهرم فشاری که در اثر تحریم‌ها علیه ایران ایجاد شده را کنار بگذارد. 

این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده عجله‌ای برای بازگشت آمریکا به برجام ندارد. 

خروج آمریکا از برجام

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۷ به مشارکت کشورش در توافق هسته‌ای برجام پایان داد. 

او بعد از خروج از این توافق تحریم‌ها علیه ایران را از سر گرفته و به سیاست‌هایی تحریک‌آمیز علیه ایران، از جمله ترور سردار« قاسم سلیمانی»، فرماند سابق نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روی آورد. 

ترامپ  وعده داده بود با خروج از برجام و پیگیری سیاست موسوم به «کارزار فشار حداکثری» ایران را به حضور پای میز مذاکره برای رسیدن به «توافقی بهتر» -به زعم او- مجاب خواهد کر

در حالی که از دوران ۴ ساله ریاست‌جمهوری ترامپ چند روز بیشتر نمانده او در تحقق این هدف ناکام مانده و ترامپ از سوی گروه‌های مختلف در آمریکا آماج انتقادات قرار گرفته است.

منتقدان ترامپ او را به نداشتن راهبرد در قبال ایران، تشدید بی‌مورد تنش‌ها با این کشور و جدا کردن مسیر آمریکا از متحدانش متهم کرده‌اند.

به گذشته باز نمی‌گردیم

محمد مرندی با اشاره به نظر رئیس دفتر رئیس جمهور مبنی بر لزوم بازگشت آمریکایی ها به برجام قبل از ترامپ اظهار داشت: واقعیت این است که آمریکا در زمان اوباما هم برجام را اجرا نکرد و همان موقع هم کسی در ایران نمی‌توانست یک دلار از سیستم بانکی داخل کشور خارج و یا از خارج وارد کشور کند، بنابراین آمریکا از همان ابتدای توافقنامه برجام به تعهدات خود عمل نکرد.

وی با بیان اینکه عهدشکنی اوباما در قبال برجام در حالی صورت گرفت که ایران کاملا به تعهد خود عمل کرد، گفت: بازگشت آمریکا به تعهدات ۲۰۱۷ را قابل قبول نمی‌دانم. اگر قرار است آمریکا به تعهدات برجام باز گردد، باید آن را کامل اجرا کند.

این کارشناس مسائل سیاست خارجی با تصریح اینکه آمریکایی‌ها باید تعهداتی که در برجام داشتند را کامل اجرا کنند تا برای جمهوری اسلامی ایران قابل قبول باشد، خاطرنشان کرد: اگر آمریکا بخواهد به تعهدات ۲۰۱۷ بازگردد، ایران هم به همان تناسب تعهدات را می‌پذیرد. یعنی اگر آمریکا و اروپا تعهدات را ناقص اجرا کنند، ایران هم در همان حد متعهد خواهد بود.

مرندی گفت: دیگر به گذشته باز نمی‌گردیم که اروپا و آمریکا تعهدات را تعلیق نگه دارند، اما ایران کامل به آن عمل کند. لذا اینبار اگر طرفهای برجام خواهان اجرای آن هستند، باید خودشان هم ملزم به اجرای تعهدات باشند.

وی با این پیشنهاد که دولت و مجلس برای رسیدن به قطعیت اجرای حساس‌ترین مسائل برجام از نگاه اروپا و آمریکا را در آخرین مرحله اجرا کنند، تأکید کرد: معتقدم بایدن برای اینکه به دنیا نشان دهد که حسن نیت دارد، بخشی از تحریم ها را بر می‌دارد تا ایران را تحت فشار قرار دهد و امتیاز بگیرد. اما باید بدانند که مجلس عدم اجرای برجام را تصویب کرده و اگر آنها بخواهند ایران به تعهدات بازگردد باید خودشان ابتدا تعهداتشان را کامل انجام دهند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه معتقد نیستم بایدن بنا دارد برجام را اجرا کند، گفت: قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریم ها کار بسیار خوبی بود که مجلس انجام داد تا آمریکایی ها متوجه باشند ایران در احقاق حق خود جدی است. لذا آمریکا و اروپا اگر خواهان اجرای برجام هستند باید موضوع را جدی بگیرند و بدانند ایران دیگر مانند سابق رفتار نمی کند.

مرندی اضافه کرد: آمریکا و اروپا اگر بخواهند به تعهدات خود عمل کنند، توقع دارند ایران هم این کار را انجام دهد، بسیار خوب؛ برای همین است که مجلس شورای اسلامی مصوبه اقدام راهبردی برای لغو تحریم ها را تصویب کرد تا هر دو طرف صفر صفر شوند، چرا که تا به حال جمهوری اسلامی ایران به بخشی از تعهدات خود عمل می کرد، در حالی که طرف های برجام این کار را نکردند، حالا اگر بخواهند به بخشی از تعهدات خود عمل کنند، توقع داشتند ما هم علاوه بر آنچه تاکنون انجام داده ایم، کارهای دیگری هم بکنیم.

وی گفت: قانون لغو تحریم ها این امکان را به دو طرف معاهده می دهد تا در نقطه صفر قرار گیرند و از این به بعد اگر آمریکا و اروپا به بخشی از تعهدات عمل کنند ایران هم به همان اندازه عامل تعهدات برجام باشد.

 

و در آخر در طول این مدت ملت ایران در برابر فشارهای تحریم ایستادگی کردند و شرایط دشوار را تحمل کردند. با ایستادگی مردم و خنثی سازی اثر تحریم‌ها طبق تاکید مقام معظم رهبری غربی‌ها نیز به این نتیجه خواهند رسید که ایران کشور قدرتمندی است و توانسته موقعیت خود را در جهان و منطقه حفظ کند و با قدرت دفاعی بسیار بالای خود از امنیت ملی و منافع خود دفاع می‌کند.

تجربه تلخ شش ساله، به ما آموخت که وعده و امضای مقامات آمریکایی و اروپایی کمترین اعتباری ندارد و اساسا چاره تحریم ها، خنثی کردن آن است.