کد خبر: 193584

جای خالی محرومیت زدایی در بودجه ۱۴۰۰

اصلی‌ترین محور بودجه، معیشت و قدرت خرید مردم است. مردمی که دولت باید تنها به خاطر آن‌ها بودجه ریزی کرده و سالیانه برای بهتر شدن شرایط طرح‌های مختلفی را ارائه کند. اما طی سال‌های مختلف طرح‌های گذرا و موقتی مصوب و اجرا شدند که آنچنان تاثیری بر کاهش تورم و افزایش قدرت خرید مردم نداشته است.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

بودجه کشور بودجه‌ای نفت محور و از سالیان گذشته دارای مشکلات اساسی ساختاری است اما دولت‌ها به جهت فراهم بودن درآمد آسان فروش نفت خام از اصلاح آن صرف نظر می‌کردند؛ در سالیان اخیر به ویژه سال ۹۸ و ۹۹ که درآمدهای نفتی کاهش پیدا کرد انتظار می‌رفت سیاست گذاران ناگزیر به سمت اصلاحات ساختاری بودجه بروند اما متأسفانه دولت هر سال با بهانه‌هایی، بودجه‌ای صوری و ناتراز به مجلس ارائه و مصوبه آن را دریافت کرد که منابع درآمدی آن ناپایدار بوده و به اقتصاد آسیب می‌زند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در سال‌های اخیر دولت موارد متناسب با اصلاح ساختار بودجه را در لوایح بودجه سالانه لحاظ نکرده است و از آنجا که طبق قانون اساسی، مجلس حق دستکاری بیش از حد لوایح بودجه را ندارد، مجلس هم عملاً نتوانست کاری از پیش ببرد و در این دو سال اخیر اصلاحات اساسی در بودجه سالانه اعمال نشد. اما نکته جالب آنجاست که محمد باقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه نه تنها معتقد است وابستگی به نفت از بین رفته و لایحه بودجه سال جاری کشور با اصلاحات ساختاری (در سال گذشته) تقدیم مجلس شده بلکه به جای قبول اشتباهات و کم کاری‌های دولت در این زمینه، توپ را در زمین مجلس می‌اندازد و معتقد است اصلاح ساختار باید از مجلس آغاز شود!

هیچیک از محورهای برنامه اصلاح ساختار بودجه در بودجه ۹۹ رعایت نشد

محمد شیریجیان، کارشناس اقتصادی نیز  درباره برنامه اصلاح ساختار بودجه دولت، می‌گوید: مراجعه به پیشنهاد اصلاح ساختاری بودجه منتشر شده توسط سازمان برنامه و بودجه نشان می‌دهد که ۴ محور به عنوان مبانی و اساس برنامه ریزی و تدوین بودجه سال‌های آتی معرفی شده است که این چهار محور شامل کارآتر نمودن و شفاف سازی هزینه‌های دولت، ایجاد درآمدهای پایدار با هدف مدیریت کسری بودجه دولت، ایجاد ثبات در متغیرهای کلان اقتصادی و نهایتاً عدالت محور کردن و توزیع عادلانه بودجه با هدف بهبود معیشت مردم است اما اگر بخواهیم لایحه بودجه ۹۹ را بر اساس این هدف اصلی و چهار محور مبنایی ارزیابی کنیم مشخص است که نه تنها هدف اصلی اصلاح ساختاری بلکه تقریباً هیچ‌یک از این چهار محور مبنایی تحقق نیافته است.

 جای خالی محرومیت زدایی در بودجه ۱۴۰۰

ملک فاضلی، رئیس مجمع نمایندگان سیستان و بلوچستان در مجلس شورای اسلامی بیان کرد: دولت آخرین سند دخل و خرج خود را راهی مجلس کرده که انتقادهای بسیاری به این لایحه وارد است، از سهم بالای درآمدهای نفتی و غیر واقعی بودن درآمدها و هزینه ها گرفته تا بار مالی آن برای دولت بعد، این موارد تنها بخشی از ایرادهای لایحه بودجه ۱۴۰۰ است.

وی با بیان این که یکی از ایرادات اصلی این لایحه که کمتر به آن پرداخته شده، بی توجهی دولت به محرومیت زدایی است، افزود: بودجه سیستان و بلوچستان بعد از ۴۰ سال با تلاش نمایندگان مردم و در پی سفرهای رئیس و نواب رئیس مجلس شورای اسلامی و مقام های کشوری به مناطق مختلف استان در سال جاری ۷۰ درصد افزایش یافته است.

وی ادامه داد: قریب به ۳.۷ درصد جمعیت ایران در سیستان و بلوچستان زندگی می کنند، بودجه ای که در سال ۱۴۰۰ منظور شده، متناسب با جمعیت این استان با کشور است.

وی با بیان این که تاکیدات خاص رهبر معظم انقلاب در این جهت کارساز بوده است، اذعان کرد: به عنوان نمایندگان مجلس در خصوص این بودجه نظر خاص داریم که باید تغییرات کلی در آن رخ دهد تا بتواند پاسخگو باشد و بر اساس آنچه که خواست رهبر معظم انقلاب است و در جهت عدالت محوری شکل بگیرد.

رئیس مجمع نمایندگان سیستان و بلوچستان با بیان این که اگر سه آیتم سرانه جمعیت، وسعت و محرومیت را در نظر بگیریم سهم سیستان و بلوچستان از بودجه عددی تقریبا ۵ تا ۶ درصد است، تصریح کرد: از سویی توزیع بودجه در سطح استان است که باید با توجه به مزیت این خطه این موضوع را در نظر بگیریم.

وی ابراز امیدواری کرد: با هماهنگی که در حال انجام است و تاکیدی که مجلس روی اصلاح بودجه دارد، این مهم محقق شود، باید بگویم که یا دولت بودجه را اصلاح می کند یا این که مجلس برنامه ها و خط مشی خود را آن طوری که نیاز جامعه است و بر اساس عدالت محوری شکل می دهد.

فاضلی با اشاره به بودجه بهداشت و درمان اذعان کرد: با توجه به پیگیری های انجام شده و تلاش هایی صورت گرفته، بودجه بهداشت و درمان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان که در سال گذشته ۳۷۰ میلیارد تومان بود در لایحه ۱۴۰۰ به ۸۸۰ میلیارد تومان رسیده است که بیش از ۱۲۰ درصد رشد را نشان می دهد.

وی افزود: همچنین بودجه آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ۱۰۵ میلیارد تومان بوده که با رشد ۱۰۰ درصدی در سال ۱۴۰۰ به ۲۲۵ میلیارد تومان افزایش یافته است.

 نماینده مردم سراوان ابراز امیدواری کرد: بودجه ۱۴۰۰ سیستان و بلوچستان را با توجه به توانمندی ریالی آن بتوانیم بهینه مصرف و از حداقل ها، حداکثر استفاده را کنیم، در این مسیر بخش مدیریت مهم تر از خود بودجه است که انتظار می رود دولت در شهرستان ها و روستاها بودجه ای را که چشم امید مردم به خصوص این منطقه نیازمند به آن است به صورت بهینه استفاده کند که باعث خوشحالی جامعه شود.

وی با بیان این که امیدواریم میزانی که به عنوان سهم درآمدهای نفتی در نظر گرفته اند، تحقق پیدا کند، خاطرنشان کرد: دولت در این راستا تمام وضعیت و خاصیتی را که کشور با آن دچار شده، مدنظر قرار داده است.

ناکارآمدی سازمان برنامه در مدیریت هزینه‌های بودجه

در دولت روحانی سهم اعتبار طرح‌های عمرانی از بودجه دولت روند نزولی داشته است. این امر بدین معناست که به‌تدریج سهم عمده‌ای از منابع بودجه عمومی دولت صرف امور هزینه‌ای شده و سهم اعتبارات عمرانی کاهش یافته است.

طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای یا طرح‌های عمرانی بخشی از سرمایه‌گذاری‌های دولت است که اغلب در حوزه زیرساخت ظهور پیدا می‌کند. یکی از اصلی‌ترین کانال‌های سرمایه‌گذاری دولت در ایجاد ظرفیت‌های جدید تولیدی و خدماتی در کشور طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای است. سقوط طرح‌های عمرانی به معنای کاهش شدید سرمایه‌گذاری دولت در اقتصاد کشور است.

کل اعتبارات طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ معادل ۱۰۴ هزار میلیارد تومان است که سهم این اعتبارات نسبت به مصارف عمومی دولت به میزان ۱۲ درصد ثبت‌شده است.

 این موضوع نشان می‌دهد که به تدریج سهم عمده‌ای از منابع بودجه عمومی دولت صرف امور هزینه‌ای شده و سهم اعتبارات عمرانی کاهش یافته است.

نکته مهم دیگر آن‌که معمولاً تحقق بودجه عمرانی بسیار کمتر از رقم مصوب است. در سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۸ به‌طور میانگین حدود ۶۶ درصد از اعتبارات عمرانی تحقق‌یافته است. این در حالی است که درصد تحقق اعتبارات هزینه‌ای به‌طور متوسط ۹۳ درصد بوده است.

لزوم شفاف سازی عملکرد مالی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در سال ۱۴۰۰

لازم است که کل منابع حاصل از درآمدهای وصولی برای احکام خاص از جمله برنامه ششم توسعه و قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت برای مصارف تعیین شده در همان قانون اختصاص یابد و اختصاص آن برای سایر ردیف‌های بودجه‌ای ممنوع شود. ساز و کار قانونی لازم و مناسب برای تسریع در تسویه تعهدات و بدهی‌های دولت به صندوق‌های بازنشستگی از جمله واگذاری سهام شرکت‌های دولتی، اموال دولتی و یا اوراق تسویه خزانه فراهم شود. همچنین دستگاه‌های اجرایی به اولویت‌بندی پروژه‌های نیمه‌تمام (راکد و رها شده) اعم از منابع بودجه‌ای و غیربودجه‌ای و ارائه گزارش آن ظرف سه ماه به دولت  ملزم شوند و سازمان امور مالیاتی کشور نیز به شناسایی و واحدیابی سیستمی مؤدیان جدید از طریق الزام به اجرای ماده (۱۶۹) مکرر قانون مالیات های مستقیم ملکف باشد.

یکی دیگر از مشکلات اساسی در بودجه کشور عدم شفافیت است. در این زمینه بهتر است سهم سازمان هدفمند کردن یارانه‌ها از دریافتی سال ۱۴۰۰ و مصارف مرتبط با آن در ردیف‌های مستقل و جداگانه در ارقام بودجه عمومی درج گردد. قانون نحوه اعمال نظارت بر کاهش هزینه‌های غیرضرور و جلوگیری از تجمل گرایی اصلاح شود و از سوی دیگر در بررسی و تصویب طرح «لغو احکام و مجوزهای ناظر به استثنای وزارتخانه‌ها، مؤسسات و شرکت‌های دولتی مستلزم ذکر یا تصریح نام از شمول قوانین و مقررات عمومی» به منظور فراهم نمودن زمینه ارتقای شفافیت در فعالیت‌های اقتصادی شرکت‌ها و مؤسسات مذکور و افزایش نظارت مؤثر تسریع شود.

سوءمدیریت اساسی ترین موضوع در بودجه است

رییس مجلس با بیان اینکه سوءمدیریت اساسی ترین موضوع در بودجه است، ادامه داد: بودجه و چالش های آن محدود به سال ۱۴۰۰ و این دولت نیست و حرف من نیز درباره لایحه بودجه ۱۴۰۰ و دولت کنونی نیست بلکه رویکرد من آسیب شناسی این فرایند از ابتدای انقلاب تاکنون است.

رئیس نهاد قانونگذاری کشورمان با بیان اینکه در جنگ اقتصادی موفق بودیم اما به دلیل چالش در جنگ اقتصادی مردم با مشکلات بسیاری روبه رو هستند، افزود: مقام معظم رهبری در سال های اخیر چندین بار از دولت درخواست کردند تا اقدامات لازم برای اصلاح سند بودجه را انجام دهند.

وی درباره ضرورت اصلاح ساختار بودجه توضیح داد: در یک نگاه کلان و عمومی، منظور از سیاست مالی جیب دولت و سیاست پولی به معنای جیب مردم است. زمانی که حرف از جیب دولت می زنیم یعنی دولت ها بودجه را با کسری تدوین می‌کنند به این معنا که علاوه بر کسری در تراز عملیاتی، درآمدهای پایدار و مصارف نیز با یکدیگر همخوانی ندارد.

کسری بودجه اثر خود را در جیب مردم نشان می‌دهد

قالیباف با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب می فرمایند کسری بودجه ام الخبائث است، ادامه داد: کسری در سیاست مالی به کسری در سیاست پولی یعنی جیب مردم از طریق ناترازی بانک ها، افزایش پایه پولی، افزایش نقدینگی و ... تبدیل می شود در نتیجه جیب مردم خالی خواهد شد.

رئیس مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه از آن جایی که به بازار کار توجهی نشد دلالی افزایش یافت، تصریح کرد: در جنگ اقتصادی کنونی سهم تحریم در مشکلات کنونی نسبت به سوءمدیریت کمتر است.

قالیباف با بیان اینکه زمانی که به سمت تولید نرویم بازار کار تعطیل می شود، اضافه کرد: حدود ۹ هزار هزار میلیارد تومان وارد بازار سرمایه شد اما این نقدینگی به سمت تولید نرفت و از بازار سرمایه به سمت بازار کار هدایت شد به گونه ای که پراید ۲۵ میلیونی به ۱۲۰ میلیون تومان رسید.

باید با شجاعت کسری بودجه را اعلام کنیم

رئیس مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه باید با شجاعت کسری بودجه را اعلام کنیم، ادامه داد: هرچند دیوان محاسبات گزارش تفریغ بودجه سال ۱۳۹۸ را نسبت به سال های گذشته یک ماه زودتر تدوین کرد، اما این سوال ایجاد می شود که چرا نظارت بر خط نیست؟

 وی تاکید کرد: البته منظور از نظارت برخط، محدود کردن دستگاه های اجرایی و مدیران نیست اما گزارش های تفریغ بودجه باید به نحوی باشد که بتوان جلوی آسیب ها را در زمان اندک گرفت و اشکالات را اصلاح کرد.

رئیس نهاد قانونگذاری کشورمان با بیان اینکه باید از مدیر قوی و امین حمایت شود، ادامه داد: باید از تصمیمات این مدیران دفاع کرده و دستگاه های نظارتی از این افراد پشتیبانی کند.

هرگز از اصلاح بودجه عقب‌نشینی نخواهیم کرد

قالیباف با بیان اینکه هرگز یک گام از اصلاح ساختار بودجه عقب نشینی نمی‌کنیم، اضافه کرد: همانگونه که مقام معظم رهبری فرموده اند در رفع تحریم و خنثی کردن تحریم اساس با خنثی کردن تحریم است و این امر نیز با اصلاح سند بودجه آغاز خواهد شد.

رئیس مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه باید حرف های خوب را عملی کنیم، ادامه داد: دیوان محاسبات باید ۴ رویکرد شفاف سازی، هوشمندسازی، مردمی سازی و کارآمدسازی را در دستورکار خود قرار دهد این فلسفه ها خطی نبوده و در هم تنیده هستند.

قالیباف با بیان اینکه باید با توجه به عملکرد دستگاه‌ها از موازی‌کاری و هم‌پوشانی جلوگیری شود، افزود: دولت باید به دنبال کوچک‌سازی و جلوگیری از تمرکزگرایی باشد به گونه‌ای که به جای تولید خدمت به سمت خرید خدمت رود چرا که تولید خدمت در دستگاه‌های دولتی حدود سه برابر بیشتر نسبت به بخش خصوصی هزینه‌بر است. سفر مسافر در تهران در سال ۸۷ حدود ۲۵۰ تومان هزینه می‌برد اما اگر این سفر با سیستم دولتی در اتوبوسرانی انجام می‌گرفت حدود ۱۲۰۰ تومان به هزینه نیاز داشت.

رئیس مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه گزارشات برخط کوتاه، از خطا در زمان اجرا جلوگیری کرده و موجب کار بهتر می‌شود، تصریح کرد: هرچند ممکن است ارائه گزارشات برخط برای تمامی دستگاه‌ها ممکن نباشد اما می‌توان گزارشات شرکت‌هایی که بیشترین بودجه را دریافت می‌کنند را اینگونه تدوین کرد. به طور مثال هرچند ۳۸۰ شرکت دولتی موجود است اما ۸۳ درصد بودجه این شرکت‌ها به ۳۰ شرکت تخصیص می‌یابد بنابراین می‌توان در مرحله اول ۳۰ شرکت مذکور را تعیین تکلیف و بررسی کرد.

 

در پایان، اصلی‌ترین محور بودجه در سال‌های سپری شده و آینده، معیشت و قدرت خرید مردم است. مردمی که دولت باید تنها به خاطر آن‌ها بودجه ریزی کرده و سالیانه برای بهتر شدن شرایط طرح‌های مختلفی را ارائه کند. اما طی سال‌های مختلف طرح‌های گذرا و موقتی با نام‌های (بسته‌های معیشتی، یارانه‌های پنهان، یارانه اقلام اساسی و غیره) مصوب و اجرا شدند که آنچنان تاثیری بر کاهش تورم و افزایش قدرت خرید مردم نداشته است و در انتها قوه مجریه مجبور به افزایش‌های نامتعارف حقوق و دستمزدها شده است.

آنچه که مشهود است شاید قسمتی از تورم در کشور به فشارهای خارجی و افزایش نرخ ارز بازگردد، اما این بین بخش اعظمی از رشد نرخ تورم، به دلالی‌ها و نبود شفافیت‌ها برمی گردد که قابل حل است.