کد خبر: 192597

کدام کشورها خریدار تسلیحات نظامی‌اند؟

پس از تلاش‌های بسیار آمریکا برای تمدید تحریم تسلیحایتی ایران این تحریم‌ها روز یک شنبه، در چارچوب توافق هسته‌ای و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت به پایان رسید.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

تحریم‌های تسلیحاتی علیه جمهوری اسلامی ایران ساعت3:30 بامداد روز یکشینه 27 مهر 1399 (18 اکتبر 2020) بر اساس قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل و به عنوان یکی از بندهای معاهده برجام لغو شد و طبق اعلامیه وزارت امورخارجه کشورمان «از امروز، همه محدودیت‌های انتقالِ اقلام تسلیحاتی به و از جمهوری اسلامی ایران و همچنین اقدامات و خدمات مالی مرتبط با آن و تمامی ممنوعیت‌های ورود یا عبور از قلمرو دولت‌های عضو ملل متحد که پیش از این علیه برخی از شهروندان و مسئولین نظامی ایران تحمیل شده بودند،  به صورت خودکار خاتمه یافت.»

تحریم تسلیحاتی ایران اگرچه از 4 دهه قبل، همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی و بخصوص در سال‌های دفاع مقدس، از سوی آمریکا علیه کشورمان اعمال شد ولی در همان سال‌ها نیز کشورهای معدودی اقدام به معامله و خرید و فروش (بیشتر فروش) با ایران می‌کردند.

آمریکا درمانده از پایان تحریم‌ها

با گذشت 5 سال از صدور قطعنامه 2231، ساعت 3:30 دقیقه بامداد 27 مهر 99 تحریم‌های تسلیحاتی ایران بدون نیاز به صدور قطعنامه جدیدی از سوی سازمان ملل، برداشته شد.

این درحالیست که ایالات متحده آمریکا پس از روی کار آمدن دونالد ترامپ، همانطور که وعده داده بود از برجام بیرون رفت ولی در عین حال تلاش زیادی را بکار گرفت تا مانع لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران شود.

آمریکایی‌ها به دنبال فعال کردن مکانیزم ماشه‌ای بودند که در صورت عدم پایبندی ایران به تعهدات خود در برجام می‌توانست توسط یکی از اعضای حاضر در این معاهده فعال شده و همه تحریم‌های قبلی را مجددا برگرداند ولی نه ایران بدعهدی کرد و نه آمریکا دیگر عضو برجام بود.

با این حال دولت آمریکا تلاش کرد تا پیش نویس قطعنامه جدیدی را برای جلوگیری از لغو تحریم‌های ایران به شورای امنیت سازمان ملل ارائه دهد که در آخرین نشست این شورا در دهم تیرماه سال جاری، این درخواست آمریکا با وتوی روسیه و چین و عدم همراهی متحدان اروپایی خود مواجه شد.

در اینجا ذکر یک نکته لازم است و آن اینکه اروپایی‌ها که چندان بی میل به ادامه تحریم‌های تسلیحاتی ایران نیستند، به چند دلیل با این خواست آمریکا مخالفت کردند ازجمله اینکه می دانستند در صورت همراهی با آمریکا و در حقیقت بی اعتبار کردن معاهده‌ای که خود پای آن را امضا کردند، ایران نیز از برجام خارج شده و یا لااقل تعهدات خود را به شدت کاهش خواهد داد.

در این میان، اطمینان از وتوی دو کشور روسیه و چین نیز موثر بود؛ دو کشوری که پیش بینی می‌شود در مراودات آینده نظامی ایران بیشترین سهم را به خود اختصاص دهند.

جمهوری اسلامی ایران در طول سال‌های اخیر سیاست نگاه به شرق را در دستور کار خود قرار داده و در این مسیر تلاش‌های زیادی برای ایجاد همکاری‌های راهبردی با دو کشور قدرتمند شرق یعنی روسیه و چین شده است.

همکاری‌های ایران با روسیه در مسئله سوریه و انعقاد قراردادهای همکاری مختلف با روس‌ها و چینی‌ها -که قرارداد همکاری‌های 25 ساله با چین یک نمونه آن است- رزمایش مشترک دریایی ایران، چین و روسیه و سفرهای متعدد هیات‌های عالیرتبه سیاسی و نظامی ایران به این دو کشور و بالعکس مصادیقی است که نشان می‌دهد ایران در آینده، بیش از همه به این دو کشور نزدیک خواهد شد.

پس از تحریم چه خواهد شد؟

با پایان تحریم‌های تسلیحاتی ایران، کشورمان می‌تواند آزادانه برای خرید یا فروش هر آنچه نیاز دارد و یا می خواهد اقدام کند.

در این میان بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران به گمانه زنی و ارائه نقطه نظرهای خود درخصوص صادرات و واردات محصولات نظامی از سوی ایران کردند که البته بسیاری از آنها را چندان نمی‌توان معقول و منطقی دانست.

در حوزه خرید، در طول سال های اخیر نیروهای مسلح کشورمان به دلیل تحریم‌های کامل در حوزه نظامی، چاره‌ای جز اتکا به توان داخلی و بر طرف کردن نیاز‌های خود بدون وابستگی به خارج نداشتند. اگرچه این مسیر با سختی و مرارت‌های زیاد همراه بود ولی ثمره آن ایجاد خودکفایی در بسیاری از حوزه‌ها و شکل‌گیری یک زیرساخت مناسبت برای تولید بسیاری از جنگ افزازهای مهم و روز دنیا در داخل کشور شد که نمونه‌های مختلف آن را در حوزه‌های موشکی (بالستیک و کروز)، راداری، دریایی، پدافند هوایی، پهپادی و... می‌توان دید.

با این حال هیچ عقل سلیمی خود را بی‌نیاز مطلق از علم و فناوری دیگران نمی‌داند و امروز با برداشته شدن تحریم‌های تسلیحاتی که یک روی آن لغو محدودیت در همکاری‌های علمی و فناوری و حتی طراحی و تولید مشترک با دیگران است، این مسئله حتی بیش از خرید تسلیحات مهم خواهد بود.

امروز شاید بسیاری تحت تاثیر القائات دنیای مجازی منتظر باشند تا مثلا در یک هفته آینده صدها فروند جنگنده، زیردریایی، بالگرد و... وارد کشور شود ولی به دلایل مختلفی این انتظار معقول و منطقی نیست.

هیچکس منکر این نیست که نیروهای مسلح در هر کشور، ازجمله در ایران می توانند از طریق مراودات خارجی نیز -در کنار بهره‌گیری از توان داخلی خود- برخی ضعف‌های احتمالی خود را برطرف کنند.

برای مثال در حوزه هوایی، از عمر عمده جنگنده‌های موجود در نیروی هوایی بیش از نیم قرن می‌گذرد و اگرچه این جنگنده‌ها عمدتا به دست متخصصان و کارکنان صنعت دفاعی کشور بروزرسانی شده و در حوزه‌های مختلف نظیر بدنه، تسلیحات، رادار و... تغییرات شگرفی داشتند اما نیاز به هواپیماهای نسل جدید و بروز دنیا برکسی پوشیده نیست، خصوصا اینکه طراحی و ساخت هواپیمای جنگی یک امر زمان‌بر است.

اما نکته مهم در این میان آن است که بر طرف کردن این نیازها از طریق ایجاد بار اضافی بر بودجه کشور آن هم در شرایطی که جامعه با مشکلات عدیده اقتصادی مواجه است نخواهد بود.

نگاهی به میزان بودجه دفاعی کشورمان در طول سال‌های اخیر نیز مبین همین نکته است؛ برای مثال درحالیکه ایران به طور متوسط، سالیانه یک میلیارد دلار برای تجهیز و تسلیح نیروهای مسلح خود هزینه کرده و تمامی بودجه نظامی‌اش 5 درصد بودجه عمومی کشور است، با همسایگانی روبروست که بیش از 60 میلیارد دلار (عربستان) و 22 میلیارد دلار (امارات) را خرج نیروهای نطامی خود بویژه برای خرید تسلیحات از خارج کرده‌اند.

بودجه نظامی ایران حتی با سال‌های پیش از انقلاب نیز قابل مقایسه نیست، یعنی با زمانی که در طول سال‌های دهه 50، حکومت پهلوی چیزی در حدود 35 درصد بودجه کل کشور را به حوزه نظامی تخصیص می‌داد.

از طرف دیگر، جمهوری اسلامی همواره شکل‌گیری رقابت تسلیحاتی در منطقه -که مورد علاقه بسیاری از همسایگان ایران بخصوص در حاشیه خلیج فارس است- را یکی از دلایل اصلی ایجاد مشکلات در منطقه دانسته و خود نیز نه در گذشته و نه امروز -که دیگر با هیچ تحریمی روبرو نیست- وارد این رقابت نخواهد شد.

در حقیقت جمهوری اسلامی ایران در فردای پس از تحریم، یک خریدار دست و دلباز در بازار تسلیحات نخواهد بود و هر خریدی نیز نیازمند طی پروسه پیچیده انقعاد قرارداد و پروتکل های سفارش، تولید و دریافت است هرچند نگارنده ترجیح می‌دهد با پرهیز از هرگونه پیشگویی و ورود به مصادیق، منتظر روزهای آینده بماند.

انزوای آمریکا در مجامع جهانی با پایان تحریم تسلیحاتی

خبرگزاری فرانسه در گزارشی به پایان این تحریم‌ها پرداخته و می‌نویسد «ایران که اکنون قادر به خرید تسلیحات روسیه، چین و هر کشور دیگری است چرا که آمریکا تلاش بسیاری برای باقی ماندن این تحریم‌ها به طور نامحدود علیه ایران کرد.»

این گزارش می‎گوید «دونالد ترامپ»، رییس جمهور آمریکا، کشور را در سال ۲۰۱۸ از توافق هسته ای خارج کرد و به صورت یکجانبه تحریم‎ها علیه ایران را احیا کرد، اما ماه آگوست و زمانی که در جلب حمایت شورای امنیت برای تمدید نامحدود تحریم تسلیحاتی ایران ناکام ماند، یک شکست را تجربه کرد.»

خبرگزاری فرانسه در ادامه ضمن اشاره به ادعای آمریکا مبنی بر عضویت در برجام می‌نویسد «دولت ترامپ با وجود خروج از توافق هسته‌ای، همچنان اصرار دارد که عضوی از برجام است و می‌تواند موضوع بازگردان تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را به پیش ببرد.»

این گزارش همچنین به مخالفت‎ها با آمریکا حتی از سوی متحدان اروپایی اشاره می‎کند و می‎گوید «اما استدلال حقوقی آمریکا تقریبا از سوی تمامی اعضای شورای امنیت شامل متحدان اروپایی واشنگتن که اولویت را به نجات راه حل صلح آمیز برنامه هسته‌ای ایران می‎دادند، رد شد.»

خبرگزاری فرانسه در بخش دیگری درباره موضع چین و روسیه در قبال تحریم‌های تسلیحاتی ایران می‌نویسد «مسکو در ماه سپتامبر اعلام کرد که آماده افزایش همکاری‌های نظامی با تهران است و در همین حال پکن نیز از از تمایل خود برای فروش سلاح به ایران سخن گفته است.»

کدام کشورها خریدار تسلیحات نظامی‌اند؟

سید هادی سید افقهی، در خصوص پایان زمان تحریم تسلیحاتی ایران و امکان صادرات در این حوزه و ارزآوری برای کشور به پشتوانه صنعت توانمند دفاعی و نظامی، اظهار داشت: در اصل ایران خودش ۱۰ سال پیش، پیشنهاد محدودسازی خرید و فروش تسلیحات را به صورت داوطلبانه مطرح کرده بود.

سید افقهی ادامه داد: اینکه امروز برخی این موضوع را به عنوان یک پیروزی قلمداد می‌کنند، پیروزی از این بابت است که آمریکا نتوانست این تحریم را تمدید کند، در واقع دستاوردی به همراه نداشته که بخواهیم آن را به برجام ربط بدهیم.

وی گفت: ما این موضوع را برای راستی آزمایی خودمان پیشنهاد دادیم که البته پیشنهاد خطرناکی هم بود چرا که کسی داوطلبانه خودش خرید و فروش تسلیحاتش را محدود نمی‌کند، اما به هرحال تشخیص در آن زمان این بود که این کار صورت بگیرد.

سید افقهی تصریح کرد: آمریکا دو مرتبه تلاش کرد تا قطعنامه‌ای را در این خصوص در شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران تصویب کند تا بتواند تمدید تحریم تسلیحاتی ایران همچنان ادامه پیدا کند و لغو نشود.

این کارشناس مسائل منطقه افزود: با توجه به اینکه در قطعنامه ۲۲۳۱ کشورهای مختلف تضمین کرده بودند که ایران می‌تواند در روز هجدهم اکتبر بدون اجازه شورای امنیت به خرید و فروش تسلیحات بپردازد، آن‌ها نتوانستند اقدامی حقوقی در این زمینه انجام دهند.

وی با اشاره به اینکه ایران پس از لغو تحریم تسلیحاتی ایران هم می‌تواند سلاح خریداری کند و هم می‌تواند بفروشد، اظهار داشت: آمریکا اینطور فکر می‌کند که حالا که نتوانسته تمدید تحریم تسلیحاتی ایران را در شورای امنیت تصویب کند خود به صورت یکجانبه سیاستی را وضع کرده مبنی بر اینکه هر کشوری که بخواهد سلاحی از ایران بخرد یا به ایران بفروشد، در مورد تحریم این کشور قرار می‌گیرد.

سید افقهی بیان کرد: در واقع آمریکا با این اقدام می‌خواهد ناتوانی خود در تصویب قطعنامه علیه ایران در شورای امنیت را جبران کند.

این کارشناس مسائل منطقه گفت: باید ببینیم چه کشورهایی در این شرایط حاضر به تعاملات تجاری با ایران در حوزه تسلیحاتی هستند و چه کشورهایی نگرانی و ترس از این معامله را دارند؛ اما باز هم توانایی انجام آن را دارند و چه کشورهای نه تنها چنین کاری با ایران انجام نخواهند داد و اینکه حتی از تمدید تحریم تسلیحاتی ایران حمایت کردند.

وی افزود: کشورهایی که می‌توانند از ایران سلاح بخرند و در راس آن‌ها چین و روسیه است، شما دیدید که سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه اینطور گفت که ما به هیچ وجه زیر بار تحریم‌های یکجانبه آمریکا که وجاهت حقوقی و قانونی ندارد نخواهیم رفت، بنابراین ما هم اسلحه از ایران می‌خریم و هم به آن‌ها می‌فروشیم.

سید افقهی اضافه کرد: ایران هم در اولویت اول خود ساماندهی نیروی هوایی را دارد و این احتمال هست که در خصوص هواپیمای جنگنده سوخو ۳۵ و سامانه دفاعی اس ۴۰۰ با طرف روسی تعامل داشته باشیم، یا اینکه آن‌ها پهپادهای پیشرفته ما، موشک‌های رادار گریز و برخی موارد دیگر را بخواهند.

این کارشناس مسائل منطقه با بیان اینکه روسیه و چین هم مورد تحریم آمریکا قرار گرفته اند بنابراین آب اثر آن‌ها گذشته و می‌توانند با ایران تعامل در این حوزه را تجربه کنند تصریح کرد: کشورهای دیگری از جمله کره شمالی و ونزوئلا هم کشورهایی هستند که تحت تحریم آمریکا قرار دارند و می‌توانند با ایران در این حوزه همکاری داشته باشند.

وی تصریح کرد: بنابراین کشورهایی که واهمه از همکاری با ایران نداشته و تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارند در اولویت تجارت تسلیحاتی ایران قرار می‌گیرند.

سید افقهی بیان کرد: ایران در خلال این مدت ۹۰ درصد از نیازهای صنعت دفاعی و نظامی خود را در داخل تامین کرده و شاید ۱۰ درصد نیاز به خرید تسلیحات داریم؛ بنابراین آمادگی لازم جهت صادرات تسلیحات نظامی به کشورهایی که آمادگی لازم این موضوع را دارند، داریم.

این کارشناس مسائل منطقه افزود: نمی‌توان گفت این موضوع گشایشی برای مشکلات و مسائل اقتصادی ما به حساب می‌آید، اما می‌تواند آغازی برای شکست تحریم‌ها باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: با لغو تحریم تسلیحاتی ایران در واقع ما غرور و تکبر آمریکا را درهم شکستیم و شاهد بودیم که جامعه جهانی هم در شورای امنیت و هم در مجامع بین المللی دیگر کنار جمهوری اسلامی ایران ایستاد.

فصل جدیدی در تعاملات تهران و کابل

هانی زاده کارشناس مسائل بین الملل، گفت: ایران نزدیک‌ترین نقطه به افغانستان است، لذا کابل از تهران انتظار دارد از سلاح‌های ما برای دفاع از مرزهای خود استفاده کند، بنابراین یکی از مهم‌ترین اهداف سفر عبدالله عبدالله انعقاد و بسته شدن قراردادهای نظامی و تسلیحاتی بین ایران و افغانستان خواهد بود، چراکه ایران بعد از رفع تحریم‌های تسلیحاتی به سادگی می‌تواند، سلاح‌ در اختیار دولت افغانستان قرار دهد.

او با اشاره به زمزمه خروج نیروهای آمریکا از افغانستان، گفت: خروج واشنگتن از کابل می‌تواند فضای تعاملات جدیدی بین افغانستان با کشورهای همجوار به خصوص ایران ایجاد کند، دولت افغانستان به شدت  خروج نیروهای آمریکایی از خاک خود را دنبال می‌کند تا بتواند بر اساس نیازهای واقعی خود سیاست‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی کشورش را تعریف کند، به همین دلیل خروج نیروهای آمریکایی از خاک افغانستان می‌تواند بر گسترش مناسبات تهران و کابل موثر باشد.

به چه کسی محصولات دفاعی بفروشیم؟

در حوزه صادرات نیز جمهوری اسلامی ایران در صنعت دفاعی، محصولات متعدد ی را در سبد فروش دارد و این مسئله چندان دور از ذهن نخواهد بود که با سرمایه‌گذاری در برخی از حوزه‌ها (حوزه پهپادی می‌تواند یک مثال بارز باشد) این امکان برای جلب نظر بسیاری از کشورها فراهم شود چه آنکه محصولات دفاعی ایران در کنار کارآمدی از مولفه قیمت ارزان نیز بهره می‌برند.

البته طبیعتا جمهوری اسلامی ایران در حوزه صادرات بنابر سیاست‌های خاص خود عمل خواهد کرد و کشورهایی در اولویت این مراودات خواهند بودوکه جزو دوستان و همراهان ایران محسوب شوند.

همانطور که در بالا اشاره شد، جمهوری اسلامی ایران در حوزه هواپیماهای بدون سرنشین دست بازی برای معمله با دیگر کشورها و صادارت محوصلات خود دارد.

حوزه پهپادی یکی از مهمترین نقاط تمرکز صنعت دفاعی کشورمان در طول سال های گذشته بودند که ثمره این تلاش‌ها را امروز در طراحی و تولید دهها نمونه از این هواپیماها می تواند دید؛ پهپادهایی که در عرصه های عمل واقعی -نظیر عملیات‌های برون مرزی علیه تروریستهای مستقر در کردستان عراق و یا علیه داعش در خاک سوریه- کارآمدی خود را به خوبی نشان دادند.

اگر ما امروز «شاهد 129» را به عنوان پهپاد استراتژیک خود می‌شناسیم، هواپیماهای بدون سرنشین دیگری نظیر «مهاجر 6» نیز وجود دارند که همطراز با بسیاری از نمونه‌های مشابه خود در جهان، امروز کارآمدی‌شان را نشان داده‌اند و می‌توانند در آینده یکی از محصولات ارزشمند صادراتی ایران نیز باشند.

از طرف دیگر، نیروهای مسلح کشورمان در طول سال‌های اخیر و پس از شکل‌گیری تهدیدات گروه‌های تروریستی و تکفیری در برخی کشورهای منطقه نظیر سوریه و عراق و لبنان، با حضور در این کشورها در مقابله با این تهدیدات کارنامه خوبی از خود بجای گذاشتند و در کنار این، در حوزه انتقال فناوری و علوم نظامی به دیگران -نظیر یمن- نیز  عملکرد مطلوبی داشتند که نتایج آن را در حوزه میدانی نبرد می توان به وضوح دید.

نمونه ها برای حوزه صادرات و یا بهره گیری از توانمندی ها برای مراوده با دیگر شورها زیاد ست. مثلا توان و ظرفیت بالای کشورمان در تعمیرات و ارتقا بسیاری از تجهیزات نظیر هواپیماهای جنگنده غربی و شرقی می تواند یک نمونه دیگر باشد.

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران می‌تواند یک الگوی ارزان و کارآمد در حوزه صادرات باشد اگر در کنار طراحی و ساخت، به همه الزامات این حوزه نظیر افزایش زیرساخت‌های صنعتی، توجه به مختصات تجارت خارجی، بازرایابی و نحوه ارائه و ... به خوبی توجه شود.