کد خبر: 192019

شکست آمریکا مقابل ایران در شورای امنیت

آمریکا قصد دارد به طور یکجانبه بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را اعلام کند، اقدامی که به نوشته خبرگزاری فرانسه علاوه بر انزوای دیپلماتیک بیشتر واشنگتن، خطر افزایش تنش‌های بین‌المللی را به همراه دارد.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

روز پنجشنبه ۲۰ اوت (۳۰ مرداد) وزارت خارجه آمریکا با ارسال نامه‌ای رسمی به اطلاع شورای امنیت رساند که قصد دارد «مکانیسم ماشه» را درباره پرونده هسته‌ای ایران و برجام فعال کند.

این اقدام تازه ایالات متحده که به منظور بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران انجام می‌شود، باعث بروز بحث‌های فنی و حقوقی بر سر ماهیت و ابعاد آن شده است. اما مکانیسم ماشه چیست، چه تبعاتی دارد و چطور آمریکا می‌تواند آن را فعال کند؟

مکانیسم ماشه چگونه تعبیه شده است؟

در جریان مذاکرات وین، دولت آمریکا موفق شد بندی را در توافق نهایی بگنجاند که امکان بازگرداندن تمامی تحریم‌ها در صورت تخطی ایران از اجرای تعهدات برجامی را فراهم می‌کرد.

این بند اجازه می‌دهد که تمامی تحریم‌ها به صورت خودکار بازگردند، بدون آنکه اعضای شورای امنیت در این خصوص از حق وتو برخوردار باشند.

در آن زمان آمریکا بیم آن را داشت که روسیه یا چین ممکن است قصد وتوی بازگشت مجدد تحریم‌ها را داشته باشند.

مکانیسم ماشه چه ارتباطی با تحریم تسلیحاتی ایران دارد؟

در قطعنامه مصوب سال ۲۰۱۵ آمده است که تحریم تسلیحاتی ایران، که پیشتر جزو تحریم‌های سال ۲۰۰۷ شورای امنیت علیه ایران محسوب می‌شد، روز ۱۸ اکتبر سال جاری به پایان برسد.

درحالی که موعد پایان تحریم تسلیحاتی ایران نزدیک می‌شد، آمریکا از کشورهای عضو شورا خواست این تحریم تسلیحاتی تمدید شود و قطعنامه‌ای را نیز در این رابطه به رای گذاشت.

با رای نیاوردن این قطعنامه در شورای امنیت در روز ۲۳ مرداد، اکنون ایالات متحده از راهی دیگر برای بازگرداندن این تحریم تسلیحاتی استفاده کرده است.

به عبارت دیگر از آنجا که تحریم تسلیحاتی ایران به یک قطعنامه شورای امنیت بازمی‌گردد و مکانیسم ماشه تمامی قطعنامه‌های تحریم از جمله آن قطعنامه را نیز بازمی‌گرداند، در نتیجه آمریکا می‌خواهد با فعال کردن مکانیسم به هدف خود در تمدید تحریم تسلیحاتی ایران برسد.

آیا آمریکا می‌تواند به لحاظ قانونی مکانیسم ماشه را فعال کند؟

در متن قطعنامه ۲۲۳۱ آمده است که هر کشور «شرکت‌کننده» در توافق هسته‌ای می‌تواند در صورتی که کشور دیگر را ناقض تعهد تشخیص داد، این مکانیسم را فعال کند.

با این حال آمریکا و اروپا بر سر کشور «شرکت‌کننده» اختلاف نظر دارند. اروپا استدلال می‌کند که آمریکا در سال ۲۰۱۸ از توافق خارج شده و به لحاظ قانونی دیگر «شرکت‌کننده» محسوب نمی‌شود. در نتیجه نمی‌تواند «ماشه» را فعال کند.

در سوی مقابل آمریکا می‌گوید که از برجام خارج شده است و نه از قطعنامه شورای امنیت. مقامات ایالات متحده و آمریکایی‌ها استدلال می‌کنند که در تصویب قطعنامه شورای امنیت به عنوان «شرکت‌کننده» حاضر بوده‌اند و از آن‌جا که این قطعنامه همچنان اجرایی تلقی می‌شود، می‌توانند مکانیسم ماشه را فعال کنند.

جوزف بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای گفته است که آمریکا به لحاظ قانونی حق فعال کردن مکانیسم ماشه را ندارد.

مکانیسم ماشه چه تحریم‌هایی را بازمی‌گرداند؟

با این مکانیسم تمامی قطعنامه‌های تحریم‌ شورای امنیت علیه ایران که از سال ۲۰۰۶ وضع شده و با برجام معلق شده بودند، بازمی‌گردند.

در نتیجه این قطعنامه‌ها تمامی فعالیت‌های مرتبط با صنعت هسته‌ای ایران، شامل برنامه‌های تحقیق و توسعه، باید متوقف شوند. انتقال یا صادرات هرگونه اقلام مرتبط با سلاح هسته‌ای به ایران ممنوع خواهد شد، افراد و نهادهای درگیر در برنامه موشکی و هسته‌ای ایران در فهرست تحریم قرار خواهند گرفت و تحریم تسلیحاتی ایران از نو برقرار خواهد شد.

این قطعنامه‌ها همچنین از کشورهای جهان می‌خواهند کشتی‌های باری از ایران یا به مقصد ایران را بازرسی کنند و محموله‌های غیرقانونی را ضبط کنند.

چگونه آمریکا مکانیسم را فعال می‌کند؟

ایالات متحده روز ۳۰ مرداد از ایران به دلیل عدم اجرای تعهدات برجامی به شورای امنیت شکایت کرد. اگر از این تاریخ تا ۳۰ روز قطعنامه‌ای در تمدید تعلیق تحریم‌های ایران در این شورا به تصویب نرسد، تحریم‌های سازمان ملل به تمامی و به صورت خودکار بازخواهند گشت.

در این میان باید دانست اگر چنین قطعنامه‌ای دال بر ادامه تعلیق تحریم‌ها به شورا ارائه شود، آمریکا حق وتو خواهد داشت. در این رابطه مایک پمپئو گفته است ایالات متحده اطمینان دارد قطعنامه‌ای به شورا ارائه خواهد شد، اما تصریح نکرده است که این قطعنامه احتمالا از سوی چه کشوری تنظیم خواهد شد.

اگر ظرف ۱۰ روز پیش‌نویس قطعنامه جدیدی به شورا ارائه نشود، آن گاه رئیس شورا (اندونزی برای ماه اوت و نیجر برای ماه سپتامبر) ملزم است که متنی را قبل از اتمام مهلت ۳۰ روزه برای رای‌گیری به شورا ارائه کند.

با این حال با توجه به اینکه رئیس شورا باید «دیدگاه‌های کشورهای عضو را لحاظ کند» و اکثر کشورها با اقدام آمریکا مخالف‌اند، امکان دارد که اندونزی یا نیجر متن پیش‌نویسی را به شورا ندهند.

در این حالت آمریکا می‌تواند پیش‌نویس قطعنامه‌ای را به شورا ارائه کند و خود نیز آن را وتو کند. دیپلمات‌ها می‌گویند این حرکت احتمالا باعث جدل در زمینه فرایندهای حقوقی در شورای امنیت خواهد شد.

دروغگویی با مکانیسم ماشه برای باجگیری

آمریکا با همصدایی تروئیکای اروپا(انگلیس، فرانسه، آلمان) مدتی است که درباره اجرای مکانیسم ماشه و تبعات آن به لاف زنی مشغول هستند.

ترامپ و پمپئو و دیگر مقامات آمریکایی در ماههای اخیر به دفعات درباره راه‌اندازی مکانیسم ماشه هشدار داده‌اند. برای نمونه در هفته‌های گذشته، ترامپ در اظهارنظری گستاخانه گفت:«به وزیر خارجه دستور داده‌ام مکانیسم ماشه را برای بازگرداندن تمامی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران فعال کند. اقدام ما کاملا طبیعی است».

مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا نیز در روزهای گذشته مدعی شد:«تحریم‌های بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران که مطابق توافق هسته‌ای لغو یا تعلیق شده‌اند از نیمه شب ۲۰ سپتامبر (۳۰ شهریور) دوباره اعمال خواهند شد.»

یک دیپلمات ارشد شورای امنیت سازمان ملل متحد که به شرط عدم افشای نام با خبرگزاری رویترز گفت‌وگو کرده درباره تلاش آمریکا برای بازگرداندن تحریم‌ها از طریق ساز و کار موسوم به «مکانیسم ماشه» گفت: «[تلاش آمریکا] مثل این است که ماشه‌ای چکانده شود و گلوله‌ای خارج نشود».

منتقدان برجام بارها هشدار داده بودند که این توافق ضعیف و یک‌طرفه، قادر به رفع تحریم‌ها و حفظ منافع ملی کشور نیست و برخلاف آنچه حامیان برجام می‌گویند، قطعنامه‌های سازمان ملل علیه ایران لغو نشده و فقط ذیل قطعنامه 2231 تجمیع شده که به راحتی با ابزار فریبکارانه «مکانیسم ماشه» قابل بازگشت هستند.

اعضای اروپایی برجام مدعی شده‌اند که هدفشان از راه‌اندازی مکانیسم ماشه، حفظ توافق هسته‌ای از طریق بحث و رایزنی با ایران برای بازگشت به تعهداتش ذیل برجام است، نه بازاعمال تحریم‌های سازمان ملل.

برخلاف این ادعا، اروپایی‌ها در پی آن هستند که با نگه‌داشتن تهدید مکانیسم ماشه بالای سر ایران، در اقدامی باجگیرانه، برجام‌های بعدی را به مردم ایران تحمیل کنند.

هدف اصلی طرف اروپایی، برجامیزه کردن توان موشکی و قدرت منطقه‌ای ایران است. اعضای اروپایی برجام بارها اذعان کرده‌اند که در مسئله ایران، با آمریکا دارای هدف مشترک بوده و تنها در روش‌های رسیدن به این هدف مشترک، با آمریکا اختلاف‌نظر دارد.

همصدایی اروپا با آمریکا

در روزهای گذشته تروئیکای اروپا با صدور بیانیه‌ای گستاخانه با متهم کردن ایران به نقض مداوم برجام و این ادعا که اروپا حتی فراتر از تعهدات خود در برجام نیز عمل کرده است، مدعی شدند:«برخی از اقدامات ایران، عواقب غیرقابل سنجشی دارند. به همین دلیل بود که ‌تروئیکای اروپایی در تاریخ چهاردهم ژانویه، مکانیسم حل اختلاف را کلید زد. ما این کار را با حسن نیت و با امید به یافتن راه پیشرفت دیپلماتیک در عین حفظ توافق، انجام دادیم».

در روزهای گذشته همچنین دومینیک راب، وزیر امور خارجه انگلیس در کنفرانس خبری مشترک با همتای آمریکایی خود گفت که با این کشور درباره ایران‌اشتراک‌نظر دارد.

راب در پاسخ به سؤال یک خبرنگار درباره موضع انگلیس درخصوص اقدام آمریکا برای بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران بار دیگر موضع این کشور درخصوص برجام را یادآور شد، اما گفت نگرانی‌های مشترکی با آمریکا درخصوص «تهدید ایران» دارد.

وی در اظهارنظری گستاخانه گفت: از نقطه نظر انگلیس، ما درباره ایران و تهدید ایران- چه از حیث برنامه هسته‌ای این کشور و چه از نظر فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده این کشور- نگرانی‌های مشترکی با آمریکا داریم.

وزیر خارجه انگلیس تصریح کرد: لندن همیشه از تلاش‌های آمریکا برای «گسترده‌تر کردن برجام» استقبال می‌کند. ما به هیچ وجه تصور نمی‌کنیم برجام بی‌نقص است.برجام باید گسترده‌تر شود و ما از لحاظ برنامه‌مان برای داشتن رویکردی گسترده‌تر و یک توافق جامع‌تر، درست در همان نقطه‌ای قرار داریم که آمریکا قرار گرفته است.

به گزارش فارس، مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا نیز در کنفرانس مطبوعاتی با همتای انگلیس خود در اظهارنظری گستاخانه گفت: این کشور تمام اقدامات لازم را برای اطمینان از بازگشت تحریم‌ها علیه ایران انجام خواهد داد.

پمپئو افزود: با راب درباره جلوگیری از دسترسی ایران به سلاح در اکتبر ۲۰۲۰ رایزنی کرده است.

مخالفت چین و روسیه

وزیر خارجه آمریکا روز ۶ شهریور مدعی شد تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، در نتیجه اطلاعیه مورخ ۲۱ اوت (۳۰ مرداد) آمریکا به شورای امنیت ازنیمه شب ۲۰ سپتامبر (۳۰ شهریور) به وقت‌گرینویچ باز خواهند گشت.

ادعای پمپئو در حالی مطرح شده که بسیاری از اعضای شورای امنیت، تفسیر ایالات متحده درباره قانونی بودن اطلاعیه این کشور برای آغاز روند بازگشت تحریم‌ها علیه ایران را زیر سؤال برده‌اند.

به عنوان مثال نماینده چین در سازمان ملل روز چهارم شهریورماه در نشست شورای امنیت تصریح کرد اعضای شورای امنیت معتقدند ابلاغیه آمریکا به این شورا درباره ایران را نباید به معنی آغاز روند بازگشت خودکار تحریم‌ها علیه ایران تلقی کرد.

در همان جلسه نماینده روسیه در سازمان ملل هم گفت نامه هفته گذشته آمریکا به رئیس‌شورای امنیت برای بازگشت تحریم‌ها علیه ایران را نمی‌توان ابلاغیه‌ای رسمی از سوی این کشور در نظر گرفت که ذیل بند ۱۱ قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت صادر شده است.

در روزهای گذشته، میخائیل اولیانوف نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین در توئیتی نوشت آمریکا عضو توافقنامه هسته‌ای نیست تا بتواند مکانیسم ماشه را فعال کند.

اولیانوف در پاسخ به اظهار نظر مقامات آمریکایی افزود: آنان تلاش می‌کنند چنین تبلیغ کنند که در پی فعال‌سازی مکانیسم ماشه هستند، اما واشنگتن چنین حق و امکانی ندارد، این کشور حق ندارد به نمایندگی از شورای امنیت سازمان ملل متحد سخن بگوید.

این دیپلمات روس همچنین از مقامات آمریکایی خواست از رفتارهایی که می‌تواند به جایگاه کشورشان در عرصه بین‌المللی آسیب برساند، پرهیز کنند.

تیر خلاص گوترش به توهم آمریکا درباره مکانیزم ماشه

دبیرکل سازمان ملل متحد درباره ادعای آمریکا برای بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل متحد علیه ایران، گفت: ما درباره برجام بر اساس نظر شورای امنیت عمل می‌کنیم.

آنتونیو گوترش، چهارشنبه هفته گذشته در نشست خبری خود که به مناسبت آغاز هفتاد و پنجمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد که امسال به دلیل شیوع کرونا در جهان به ویژه آمریکا به صورت مجازی برگزار می‌شود، این مطلب را در پاسخ به این سؤال مطرح کرد که آمریکا مدعی است مکانیسم ماشه را فعال کرده است، در حالیکه تقریبا همه اعضای شورای امنیت با آن مخالفت کرده‌ و همچنان در برجام باقی مانده‌اند. آیا با شورای امنیت در این باره همکاری دارید یا با مقامات آمریکا برای جلوگیری از هرج و مرج در سازمان ملل تماس داشته‌اید؟

گوترش تصریح کرد: موضع ما بسیار ساده و به همان صورت باقی است. این شورای امنیت به عنوان یک رکن سازمان ملل متحد است که وظیفه تفسیر قطعنامه‌های شورای امنیت را دارد.

دبیرکل سازمان ملل متحد خاطرنشان کرد: از این رو، ما همانگونه عمل می‌کنیم که شورای امنیت عمل کند.

اظهار نظر دبیرکل سازمان ملل متحد در واقع نشان دهنده آن است که دبیرخانه این سازمان تصمیمی برای دایر کردن کمیته تحریم علیه ایران ندارد چرا که 13 عضو شورای امنیت به اتفاق نظر معتقدند آمریکا با خروج از برجام به مشارکت خود در این توافق پایان داده است و دیگر حق استفاده از ابزار بازگرداندن تحریم آن هم بدون طی کردن مراحل حل اختلاف را ندارد.

پاسخ ایران در قبال اجرای مکانیسم ماشه چه باید باشد؟

ابوذر گوهری، تحلیل‌گر مسائل سیاسی درباره اجرای مکانیسم ماشو توسط آمریکا در کانال تلگرامی خود نوشت: آمریکا به‌زودی و خارج‌ از مسیر حقوقی و قانونی و بر اساس مکانیسم ماشه اعلام خواهد کرد. قطعنامه‌های سابق علیه ایران، اعاده شده و این کشور اشخاص حقیقی و حقوقی همکار ایران در موضوع قطعنامه‌ها را مشمول تحریم‌های خود خواهد کرد. در مورد پاسخ جمهوری اسلامی به این اقدام آمریکا نکاتی مهم وجود دارد:

1.  مشروط کردن هرگونه پاسخ به نتیجه انتخابات آمریکا، انفعال محض و بازی کردن در زمین دشمن است.

2.  با این اقدام آمریکا، برجام کاملاً خالی از وجه خواهد شد. قبلاً برجام از فواید اقتصادی تهی شده بود و صرفاً به مجموعه‌ای تعهدات بدون ما به ازا تبدیل‌شده که عاملی برای کنترل رفتار ایران و شرطی کردن سیاست داخلی و خارجی ما و حتی عامل مداخله در امور داخلی کشور است.

3.  هیچ تضمینی وجود ندارد که  در مواعید دیگر برجامی نظیر 2023 یا 2025 و... با تهدید به اسنپ‌بک آمریکا یا سایر کشورهای عضو صرفاً به دنبال گرفتن امتیاز و تهدید ایران بدون ارائه هیچ امتیازی-مانند دوره فعلی- باشند و پوسته برجام را به ما بفروشند و روند فعلی را به هر بهانه‌ای تکرار کنند.

4.  نباید فراموش کرد که حتی در صورت پیروزی بایدن، وی به برجام فعلی بازنخواهد گشت و همان شروط ترامپ مبنی برافزایش دامنه و حوزه شمول آن را  که مدنظر ترامپ است؛ مطرح خواهد کرد و لذا دل‌خوش بودن به آن نیز خیال واهی است.

5.  آمریکا در عمل برای اعمال تحریم‌های سابق شورای امنیت ابزارهای داخلی نظیر #کاتسا را در اختیار دارد و صرفاً در راستای سیاست فشار حداکثری و استفاده تبلیغاتی مسیر فعلی را انتخاب کرده است.

درمجموع صرفاً پاسخ فوری، قاطع، بازدارنده در مقابل اقدام آمریکا می‌تواند منافع کشور را تأمین نماید صرف اعلام عدم قبول بازگشت قطعنامه‌ها به دلیل عدم انجام روند قانونی، استدلال کافی نیست چرا که در عمل آنچه نباید رخ دهد، با همکاری حتی سایر طرفهای برجامی رخ خواهد داد و بازگشت قطعنامه‌ها عملیاتی خواهد شد.

 

در آخر یکی از سهمگین ترین نبردهای سیاسی و دیپلماتیک میان قدرت های بزرگ در شورای امنیت را شاهد خواهیم بود؛ نبردی که از زمان پایان جنگ جهانی دوم بدین سو بی سابقه است و می‌تواند اعتبار شورای امنیت را به عنوان نهادی تصمیم گیر در مناقشات بین المللی بطور جدی زیر سوال ببرد. همین اتفاق می تواند نشانه ای از دگردیسی عمیق در نظام بین الملل باشد.