کد خبر: 191495

شهادت امام زین العابدین(ع)، داغ دیده کربلا

یزید پس از واقعه کربلا درصدد نابودی و شهادت ائمه معصوم (ع) از جمله امام سجاد (ع) بود که پس از سال‌ها ایشان را به شهادت رساند.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

۲۵ محرم الحرام بنا بر آنچه نقل شده سالروز شهادت امام زين العابدين عليه السلام است. امامي كه بنا به فرموده رسول اكرم صلي الله عليه و اله وسلم در روز قيامت با عنوان سيد العابدين خوانده خواهد شد.(تاريخ مدينه دمشق ج۴۱ صفحه ۳۷۰) عبادت و بندگي خداوند هدف غايي خلقت انس و جن است پس چگونه مي توان درباره مقام امامي سخن گفت كه بر تمامي عبادت كنندگان سروري و سيادت دارد.

در دوران ۳۴ ساله امامت آن حضرت متاسفانه كساني كه با اعتقاد به امامت الهي آن حضرت تعاليم دين خويش را از آن حجت خدا بگيرند بسيار كم بودند و ياد آوري اين نكته ضروري است كه امام و حجت خدا كوچكترين نيازي به مراجعه مردم به ايشان و سيراب شدن از اقيانوس بيكران علم الهي خويش ندارد و اگر در زماني مردم چنين نكنند در واقع خود را محروم و زيانكار كرده اند. در زمان امام چهارم نيز به جاي استفاده از وجود مقدس آن حضرت ،از جيره خواران بني اميه و خلفاي فاسق تبعيت مي كردند .

با اين حال از حضرت زين العابدين عليه السلام مجموعه گرانقدرو بسيار معتبر از دعا و مناجات به نام صحيفه سجاديه باقي مانده كه به حق به زبور آل محمد عليهم السلام معروف است كه نابترين معارف توحيدي و اخلاقي در خلال اين دعاها به وجود دارد.

همچنين درمباحث عقائد و معرفت رواياتي زيبا و عميق از آن حضرت نقل شده است از جمله گريه هاي فراوان ايشان پس از حادثه كربلا و تاكيد بر اقامه عزاي سيد الشهدا عليه السلام ،بيان نكاتي اساسي در بحث امامت و مهدويت ، خطبه غراء امام چهارم در شام ، رساله حقوق و...

پس از واقعه‌ی کربلا، یزید تصمیم گرفت امام سجاد علیه السلام را نیز از میان بردارد. به همین دلیل در ملاقات‌هایی که در کاخ خود با او و سایر اسرا داشت، منتظر بود از او حرفی بشنود که بهانه‌ای برای قتلش باشد.

یک روز امام را به کاخ خود فرا خواند و از او سوالی پرسید. امام در حالی که تسبیح کوچکی را در دستش می‌گرداند، به او پاسخ داد.
یزید گفت:« چگونه جرأت می‌کنی موقع حرف‌زدن با من تسبیح بگردانی؟»

امام فرمود:« پدرم از قول جدم فرمود هر کس بعد از نماز صبح، بی‌اینکه با کسی سخن بگوید، تسبیح در دست بگیرد و بگوید:« اللهم انی اصبحت و اسبحّک و امجدک و احمدک و اُهللک بعدد ما ادیر به سبحتی» سپس تسبیح ‌در دست، هر چه می‌خواهد بگوید، تا وقتی به بستر می‌رود، برایش ثواب ذکر گفتن منظور می‌شود. پس هر گاه به بستر رفت، باز همین دعا را بخواند و تسبیح را زیر بالش خود بگذارد، تا موقع برخاستن از خواب نیز برای او ثواب ذکر خدا منظور می‌شود. من هم به جدّم اقتدا می‌کنم.»

یزید گفت:« با هیچ کدام از شماها سخنی نگفتم، مگر اینکه جواب درستی به من می‌دهید.» پس به او هدایایی داد و دستور داد امام را آزاد کنند.

در روایت دیگری نیز چنینی آمده است: بعد از خطبه‌ی حضرت زینب سلام الله علیها که سبب رسوایی یزید شد، او از شامیان نظر خواست که « با این اسیران چه کنم؟» شامیان در پاسخ گفتند: «آنها را از دم شمشیر بگذران ».
یکی از انصار به نام « لقمان بن بشیر » گفت: « ببین اگر رسول خدا صلی الله علیه و آله بود با آنان چه می‌کرد؛ تو نیز همان طور رفتار کن.»

امام باقر علیه السلام نیز که در مجلس حضور داشت، سخنان قاطعی گفت که یزید را از قتل اسرا منصرف کرد. یزید سر بر زیر انداخت و سپس دستور داد آنان را از مجلس بیرون ببرند.

در روایتی نیز امام سجاد علیه السلام به « منهال » فرمودند: « هیچ بار نشد که یزید ما را احضار کند و ما گمان نکنیم که می‌خواهد ما را بکشد.» به هر حال با توجه به شواهد متعدد تاریخی، یزید بارها تصمیم قطعی به قتل امام سجاد و همراهان ایشان داشته ولی خداوند هر بار آنها را نجات داده است.

زمان شهادت امام سجاد علیه السلام

همان طور که در روز تولد حضرت زین العابدین علیه السلام در بین مورّخین اختلاف است، در روز و سال شهادت او نیز اختلاف وجود دارد. دامنه این اختلاف از سال ۹۲ هجری تا سال ۱۰۰ هجری است، اما آنچه از همه مشهورتر است، یکی سال ۹۴ هجری است که آن را به مناسبت ارتحال فقهای بیشماری از اهل مدینه، « سنه الفقهاء » نامیده اند و دیگری سال ۹۵ هجری.

«حسین » فرزند امام علی بن الحسین علیه السلام وفات پدر خود را در سال ۹۴ اعلام کرده است و بر این اساس بزرگانی نظیر شیخ مفید و شیخ طوسی و محقق اربلی و ابن اثیر نیز همین نظر را داشته اند.

اما بر اساس روایتی که ابوبصیر از امام جعفر صادق علیه السلام نقل کرده است، امام فرموده است: حضرت علی بن الحسین علیه السلام در حالی‌که ۵۷ ساله بودند از دنیا رفت و این واقعه در سال ۹۵ هجری اتفاق افتاد.

آخرین شب زندگانی حضرت

امام صادق علیه السلام فرمودند:
حضرت امام سجاد علیه السلام در شب شهادتش به فرزندش، امام محمد باقر، فرمود:« پسرم، برایم آب بیاور تا وضو بگیرم.»
امام محمد باقر برخاست و ظرفی آب آورد.
امام سجاد فرمودند:« این آب برای وضو شایسته نیست،‌ چرا که در آن حیوانی مرده افتاده.»
امام باقر چراغی آورد و دید موشی مرده در آن افتاده است. از این رو ظرف آب دیگری برای ایشان برد.
امام سجاد فرمود:« پسرم! این همان شبی است که به من وعده داده‌اند.»
سپس سفارش کرد به شترش که بارها با آن به حج مشرف شده بود، خوب رسیدگی کنند و غذا بدهند.

شهادت

روز شهادت امام سجاد نیز ۱۸ ، ۲۲ و ۲۵ محرم نقل شده که روز ۲۵ از شهرت بیشتری برخوردار است.
بنا بر این روایات، امام سجاد علیه السلام ۵۷ یا ۵۸ سال عمر فرمود که :
دو سال آن را در زمان حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام، ده سال را در زمان امامت عموی خود حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام و ده سال را در دوران امامت پدر خود سپری فرموده است و مدت امامت خود آن امام بزرگوار نیز ۳۵ سال بوده است.

محل دفن امام سجاد علیه السلام

حضرت زین العابدین علیه السلام پس از تشییع باشکوه مردم مدینه، در بقیع که قبور بسیاری از اولیاء خداوند، همسران پیامبر، فاطمه بنت اسد و بسیاری از صحابه گرانقدر پیامبر و تعدادی از شهدای صدر اسلام در آن قرار دارد، در کنار مرقد مطهر حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام، عموی بزرگوارش، مدفون گردید.
در این قطعه از بقیع عباس، عموی پیامبر، نیز دفن شده بود و بعداً حضرت امام صادق و حضرت امام باقر نیز مدفون گردیدند. این بخش دارای قبه و بارگاه بوده ولی اکنون به دست وهابیون تخریب شده است. [۴]

قاتل امام سجاد علیه السلام

حضرت علی بن الحسین علیه السلام در زمان خلافت ولید بن عبدالملک به شهادت رسید.
بنا به گفته عمر بن عبدالعزیز، ولید که حاکم جبّار و ظالمی بود، زمین را از جور و ستم لبریز کرده بود. در دوره‌ی حکومت او، رفتار مروانیان و کارگزاران آنها با دودمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، بنی هاشم و به خصوص امام سجاد علیه السلام بسیار ظالمانه و بی‌رحمانه بود.

والی مدینه - هشام بن اسماعیل - گر چه از زمان عبدالملک بن مروان مسئول اداره شهر مدینه بود، ولی در دوران ولید رفتار ظالمانه ای با حضرت زین العابدین علیه السلام در پیش گرفت و هنگامی که به دلیل بدرفتاری زیاد با مردم مدینه از منصب خود عزل شد، او را در کنار منزل مروان نگه داشتند تا مردم از او تقاص بگیرند. او خود معترف بود که از کسی جز علی بن الحسین علیه السلام بیم ندارد، اما هنگامی که امام با جمعی از اصحاب خود از کنار او عبور کردند، هیچ یک به او متعرض نشدند و از او شکایتی نکردند. این جا بود که هشام فریاد زد:« الله اعلم حیث یجعل رسالته » (خدا می‌داند رسالت خود را در کدام خاندان قرار دهد.)
و در روایت دیگری، امام برای او پیغام داد که اگر از نظر مادی در تنگنا هستی، ما تأمینت می‌کنیم.

مورخین درباره قاتل امام با هم اختلاف دارند. بعضی معتقدند امام به دست ولید مسموم شد، و برخی دیگر معتقدند به دست هشام بن عبدالملک، که برادر خلیفه بود؛ اما به هر حال، او نیز نمی توانست بدون اجازه ولید، مرتکب قتل امام شود. [۵]

حضور قلب عجیب امام سجاد علیه السلام در نماز

روایت شده: هرگاه امام سجّاد علیه السّلام مشغول نماز می شد، آنچنان از خود بی خود می گشت که صدای اطراف خود را نمی شنید. در یکی از شبها، یکی از فرزندان کودکش به زمین افتاد و دستش شکست، اهل خانه فریاد کشیدند و همسایگان آمدند و شکسته بند آوردند، او دست آن کودک را که از شدّت درد، گریه می کرد، بست، ولی امام سجّاد علیه السّلام هیچ یک از این صداها را نشنید، وقتی که صبح شد، دید دست فرزندش به گردنش بسته شده است، علت را پرسید، جریان را به آن حضرت خبر دادند.

در روایت دیگر آمده: آن حضرت در اطاقی به سجده افتاده بود، آن اطاق آتش گرفت، حاضران می گفتند: “ای پسر رسول خدا! آتش، آتش! ”. آن حضرت، سرش را از سجده بلند نکرد، تا اینکه آتش خاموش شد، پس از آنکه نشست، از او پرسیدند: “چه چیز تو را از وجود آتش غافل و بازداشت؟ ”، در پاسخ فرمود:
الهتنی عنها النّار الکبری
“آتش بزرگ (دوزخ) مرا از این آتش، بازداشت”.

حضور قلب آن بزرگمرد، به گونه ای بود که حتّی شیطان به صورت مار افعی در روبروی او ظاهر شد، تا او را از توجّه به خدا بازدارد، ولی نتوانست.

تلاش امام سجاد(ع) در بازگرداندن وجدان مردم

حضرت امام سجاد (ع) بعد از واقعه عاشورا و حوادث بعد از آنکه بر خاندان رسالت رفته است نقش مهمی ایفا می‌کنند. امام زین العابدین(ع) برای خویش بعد از حادثه روز عاشورا و اتفاقات دردناکی که بعد از آن برای اهل بیت رفته است در دو بعد و جایگاه اهداف مهمی را تعریف کرده و باید اعتراف کرد که اگر این امام همام نبود نه تنها مردم این دوران از حقایق حادثه کربلا بی‌خبر بودند، بلکه مردم دوران امام سجاد (ع) نیز در اوج بی‌خبری زندگی می‌کردند، از پیام‌های عاشورایی قیام امام حسین (ع) بی‌خبر می‌ماندند.

هدف اول: بازگرداندن وجدان مردم به سوی معرفت توحیدی

فضای عمومی جامعه اسلامی تحث تأثیر تبلیغات امویان مسموم شده بود، فلذا امام سجاد (ع) بر آن شدند تا با برگرداندن وجدان مردم و عموم جامعه بسوی درگاه حضرت احدیت و توبه دادن مردم از جنایات و نفس‌پرستی‌های خویش بتوانند باردیگر جان‌ها و دل‌ها را شست و شو دهند و قلب‌ها را برای پذیرش معارف توحیدی و بیانات علمی چه توسط خویش و چه توسط فرزندان خویش که در سال‌های بعد از ایشان مقام ولایت و امامت را بدست می‌آورند آماده کنند.

صحیفه سجادیه

امام سجاد (ع) با ادعیه معروف خود که در صحیفه قدسیه سجادیه جمع‌آوری شد و بیشتر آن ادعیه نورانی شامل توبه و استغفار و بازگشت به درگاه الهی است و انسان را متوجه عظمت توحیدی و رسالت نبوی و ولایت علوی می‌کند، فضای عمومی قوم‌ها و امت را به سمت پروردگار سوق داد و آن‌ها را متوجه حقیقت اعمال ایشان کرد.

برای درک این معارف چاره‌ای غیر از آمرزش خواهی نبوده و نیست. چگونه دل‌های سنگ می‌توانند حقایق الهی را درک کنند مگر آنکه نرم شده‌باشند؟ به تعبیر حکمای الهی و فلاسفه بزرگ عالم برای رسیدن به وجدان باید فقدانی وجود داشته باشد، پس برای واجد شدن به معارف الهی در ابتدای امر باید احساس فاقد بودن کرد و این احساس از مردمی که با نفسانیت خویش که بر آن‌ها چیره شده بوده است، قابل فهم نبود و مانند پرده‌ای که بر روی حقیقت می‌افتد از دیدن این واقعیت محروم مانده بودند و حضرت زین‌العابدین در این جایگاه وارد شد و مردم را با توبه دادن متوجه اشتباهات خویش کرد و قلوب را آماده پذیرش معارف الهی کرد و هم برای آیندگان گنجینه‌ای بزرگ از عشق و معرفت فراهم کرد.

نکته‌ای که باید مورد واکاوی قرار گیرد توجه به این موضوع است که هرکدام از ائمه هدی علیهم السلام وظیفه داشتند تا هم امامت و ولایت را به امام بعد از خود منتقل کنند و هم آنکه شرایط را برای او فراهم و مهیا کنند. امام سجاد (ع) می‌دانستند که بعد از خویش فرزندش امام محمد باقر (ع) امام مسلمین و جانشین پیامبر (ص) خواهد بود و ایشان باید به ترویج معارف الهی و علوم دینی بپردازد، لذا باید زمینه پذیرش امامت امام باقر (ع) را فراهم می‌نمودند.

رساله حقوقیه

در میان اقیانوس عظیم معارف توحیدی فهم و درک حقوق و وظایف هر انسان نسبت به خویش و دیگران یکی از تعالیم برجسته و مهم هر دین و شریعتی است، زیرا با این حقیقت است که جایگاه هر انسان از بعد وظیفه‌ای که خود دارد و حقوقی که باید نسبت به دیگران بدهد روشن شده و جامعه‌ای سالم و امتی متحد شکل می‌گیرد و آخرت هر فرد با انجام آن‌ها تضمین می‌شود.

امام چهارم شیعیان با نگارش رساله حقوقیه خویش مسلمین را متوجه این حقیقت کرد که هر انسانی نسبت به همنوعان خویش از پدر و مادر گرفته تا دیگران دارای وظایف و حقوقی است. در چنین جامعه‌ای عدالت برقرار شده و حق مظلوم از ظالم ستانده می‌شود و توازن بین پیر و جوان و کوچک و بزرگ برقرار خواهد شد.

این رساله نورانی امروز یکی از افتخارات اسلام برای نشان دادن واجدیت اداره جامعه و ایضا فهم صحیح از چیستی عدالت و انسانیت به عنوان دو مقوله مهم جهان علم و دانش است.

مردمی که در زمانه خویش حق امام معصوم را و خانواده او را نه تنها نشناختند، بلکه با هتک حرمت و تجاوز به اموال و اذیت و آزار فرزندان و زنانش و ریختن خون معصومانه کودکان خردسال و محاصره ناجوانمردانه و جنگ نامردانه با آنان نشان دادند که از اقل فهم انسانیت برخوردار نیستند، می‌بایست از طرف این امام والامقام بفهمند که حقوق هرانسانی در هر جایگاه و صنفی چیست و چه می‌بایست باشد.

نقش دوم: پیام رسانی حادثه عاشورا

دفاع حضرت زینب کبری (س) از امامی که در بستر بیماری بود برای آنکه او را که امام حق است زنده نگه دارد تا در جایگاه امامت و ولایت قرار بگیرد و مسئولیت هدایت نفوس را برعهده گیرد، در ذهن هر مؤمن و عاشق اهل بیتی تا ابد باقی خواهد ماند.

امام سجاد (ع) بعد از روز عاشورا در سفر سخت شام و مجالس گوناگونی که برپا بود تا مدینه و در نهایت تا آخر عمر با برکت خویش، در نقش رسانه‌ای که اخبار و روایات را نقل می‌کرد هم داستان این روز بزرگ بشر را برای عموم روایت کرد که به موجبات آن مقاتل و داستان‌های مهمی برای نفوس مشتاق و دل‌های سوخته فراهم شد و هم در کنار آن درس‌های بزرگ عاشورا و عبرت‌های مهم آن برای همگان نقل شد.

حضرت زینب (س) در جواب کسی که سوال کرد کجا از همه بیشتر بر شما سخت گذشت، سه بار فرمودند: الشام. مردمی که در ابتدای ورود دودمان نبوت و لایت به شام به آنان توهین می‌کردند باید از خواب غفلت و فهم ظلمی که به خاندان پیامبر (س) شده بود، باخبر شوند و همگان بدانند که بر سید و سالار شهیدان چه گذشت!

برای این امر هیچکس مهمتر و بهتر از خود شاهد و راوی حاضر در صحنه که امام معصوم و عادل باشد نیست. حضرت سجاد (ع) با خطبه‌های خود یزید و پیروان ظالم خویش را رسوا کرد و شرم را بر چهره آنها نشاند. پیام‌های عاشورا سرشار از حقیقت و معرفت است و چشم حقیقت بینی لازم است تا بتواند این حقایق را تبیین کند و این چشم را چه کسی می‌توانست جز امام سجاد و حضرت زینب علیهما السلام داشته باشد؟