کد خبر: 191319

تلاش آمریکا برای بازگرداندن تحریم ها

قطعنامه آمریکا برای تمدید تحریم‌های تسلیحاتی ایران با ۱۱ رأی ممتنع، ۲ رأی موافق و ۲ رأی مخالف به تصویب نرسید و دولت آمریکا در شورای امنیت سازمان ملل متحد شکست سنگینی را متحمل شد که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهان پیدا کرد.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

پس از ناکامی اخیر ایالات متحده آمریکا و عدم تصویب قطعنامه پیشنهادی اصلاحی به شورای امنیت برای تمدید تحریم تسلیحاتی جمهوری اسلامی ایران، واشنگتن همانگونه که پیش از این هم گفته بود خواستار فعال سازی مکانیسم ماشه (بازگشت خودکار تحریم‌ها) علیه ایران شد. این تصمیم دولت ترامپ پنجشنبه شب  (۲۱ اوت/۳۰ مرداد) با سفر مایک پامپئو وزیر خارجه آمریکا به نیویورک و ملاقات با رئیس دوره‌ای (اندونزی) شورای امنیت به این شورا اطلاع داده شد. آمریکا در این نامه ایران را به «نقض اساسی» تعهداتش در «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) متهم کرد.

ساز و کار موسوم به بازگشت خودکار تحریم‌ها که به «مکانیسم ماشه» یا «اسنپ‌بک» نیز معروف است به دنبال بازگرداندن تمامی قطعنامه‌های تحریمی علیه جمهوری اسلامی ایران است که پس از حصول برجام بین ایران و گروه ۱+۵ به حالت تعلیق در آمده بودند.

البته دیپلمات‌های اروپایی و برخی از مقامات آمریکایی نیز به این نکته اذعان داشته‌اند که در پی خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت ۱۳۹۷ دیگر این کشور جزو طرف‌های مشارکت کننده در این توافق نیست و نمی‌تواند از بندهای آن برای بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران استفاده کند.

ساز و کار بازگشت خودکار تحریم‌ها  چیست؟

از ابتدای مذاکرات هسته‌ای، آمریکا و متحدان غربی‌اش همواره بر یک نکته تأکید داشته‌اند و آن اینکه باید ساز و کاری پیش‌بینی شود که هر وقت اراده  کردند، تحریم‌های ایران به سرعت قابل بازگشت باشند. طرف غربی آنقدر بر لزوم سریع و سهل بودن فرآیند بازگشت تحریم‌ها اصرار داشت، که این روند در رسانه‌ها به «ساز و کار ماشه» (trigger mechanism) معروف شد. این ماشه باید همیشه آماده چکاندن می‌بود تا به تعبیر غرب، تهران همواره سایه تحریم‌ها را بالای سر خود احساس کند.

واشنگتن برای رسیدن به این هدف، در وهله اول تلاش کرد فرآیندی ایجاد کند که تحریم‌ها بدون ورود به ساختار معمول شورای امنیت، به صورت خودکار قابل بازگشت باشند. مقامات دولت آمریکا از ابتدا گفته بودند که نمی‌خواهند اجازه دهند روسیه و چین، این امکان را داشته باشند که با استفاده از حق وتو، مانع احیای تحریم‌های ایران شوند. روسیه و چین با این روند مخالفت کرده و اصرار داشتند هر گونه تصمیم‌گیری بر سر بازگشت تحریم‌ها باید حتماً از مسیر رأی‌گیری در شورای امنیت انجام شود.

این کشمکش‌ها سرانجام به آنجا ختم شد که در متن قطعنامه ۲۲۳۱،  ساز و کاری پیش‌بینی شد که هرچند بازگشت تحریم‌ها را، آنطور که روسیه می‌خواست همچنان نیازمند تصمیم‌گیری شورای امنیت می‌دانست اما از آن مهمتر، همانطور که واشنگتن هدف‌گذاری کرده بود، حق وتو را از روسیه و چین گرفته و این ابزار را در اختیار تمامی اعضا قرار داد که بتوانند به سادگی تحریم‌های ایران را بازگردانند.

ابتکار واشنگتن برای باطل کردن حق وتوی چین و روسیه این بود که  فرآیند بازگشت تحریم‌ها را بر عکس کرد یعنی مقرر شد به جای آنکه شورای امنیت برای اعمال تحریم‌های ایران رأی‌گیری کند، به صورت دوره‌ای برای «ادامه لغو» تحریم‌ها رأی‌گیری می‌کند. در چنین حالتی هرکدام از اعضای دائم شورای امنیت قادر خواهد بود با استفاده از حق وتو، از تصویب «ادامه لغو» تحریم‌ها جلوگیری کرده و موجب بازگشت تحریم‌ها شود.

این نکته، در شرایط حاضر که آمریکا شکایت خود از ایران را تقدیم شورای امنیت کرده از آن جهت حائز اهمیت است که اگر کار به رأی‌گیری بر سر «ادامه لغو تحریم‌ها» برسد، روسیه و چین به شکل متعارف امکان مخالفت با تصمیم آمریکا را نخواهند داشت.

بخش دیگری از روند ساز و کار ماشه در بندهای ۱۱ و ۱۲ متن قطعنامه توضیح داده شده‌اند. مطابق این دو بند، شورای امنیت «ظرف ۳۰ روز پس از دریافت تذکر یکی از طرف‌های برجام در مورد موضوعی که یک کشور طرف برجام اعتقاد دارد مصداق عدم اجرای تعهدات ذیل برجام است» باید پیش‌نویس قطعنامه‌ای با موضوع «ادامه لغو تحریم‌های ایران» را به رأی بگذارد.

این روالی است که اگر آمریکا عضو برجام بود باید طی می‌شد؛ یعنی اگر واشنگتن در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۷ از برجام خارج نشده بود، حداکثر ۳۰ روز بعد از روز جمعه که شکایت خودش را تقدیم شورای امنیت کرده بود، پیش‌نویس قطعنامه‌ای با ویژگی‌های فوق‌الذکر به رأی گذاشته می‌شد و آمریکا می‌توانست هر تصمیم مخالف با نظر خودش را وتو کرده و تحریم‌ها علیه ایران را بازگرداند.

با این حال، خروج آمریکا از برجام، اکنون شرایطی را پیش آورده که سایر اعضای دائم شورای امنیت به شرط داشتن اراده سیاسی و داشتن انگیزه برای صرف هزینه‌ می‌توانند جلوی آمریکا سد ایجاد کنند.

مخالفت روس ها و جینی ها

روس‌ها و چینی‌ها نیز قبل از ارائه قطعنامه پیشنهادی آمریکا به شورای امنیت در اظهارنظرات متعدد این تلاش‌های واشنگتن را سازنده نخوانده و بارها تأکید کردند که آمریکا از هیچ حقی برای درخواست از شورای امنیت سازمان ملل متحد به منظور بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران برخوردار نیست.

اما مقام‌های کنونی دولت آمریکا با این ادعا که در متن قطعنامه ۲۲۳۱ از آمریکا به عنوان «مشارکت‌کننده برجام» یاد شده، عنوان می‌کنند این کشور می‌تواند از ایران بابت «نقض اساسی برجام» شکایت کرده و خواستار بازگشت تحریم‌ها علیه این کشور شود.

روسیه و چین تنها کشورهایی بودند که به قطعنامه قبلی آمریکا به شورای امنیت رای مخالف دادند (رای یازده کشور دیگر ممتنع بود) و مقامات این دو کشور پیش از این هم با اقدام واشنگتن برای فعال سازی مکانیسم ماشه مخالفت کرده بودند.

البته در این میان «مایک پامپئو» وزیر امور خارجه آمریکا روز جمعه ۳۱ مرداد ماه در واکنش به مخالفت‌های روسیه و چین گفته بود که آمریکا از هر ابزاری برای ممانعت از فروش سلاح به ایران از سوی روسیه و چین استفاده خواهد کرد.

مواضع روس‌ها در این مدت چه بوده است؟

پیش از اینکه پامپئو تصمیم دولتش برای فعال سازی مکانیسم ماشه را به اطلاع شورای امنیت برساند، دفتر نمایندگی روسیه مستقر در وین ۲۹ مرداد ماه در واکنش به نقل‌قول «مایک پامپئو» از «جان کری» درباره این که واشنگتن می‌تواند تمام تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را بازگرداند، چنین برداشتی را «تخیل» توصیف کرد.

میخائیل اولیانوف نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین نیز قبل از این اقدام آمریکا پیش بینی کرده بود که طرح آمریکا در فعال کردن سازوکار ماشه در شورای امنیت با اقبال مواجه نشود که البته چنین نیز شد و این اقدام باز هم با مخالفت اعضای باقیمانده در برجام و ۱۳ عضو شورای امنیت (منهای آمریکا و دومینیکن) مواجه شد. این دیپلمات ارشد روس همچنین در اظهارنظر دیگری تلاش آمریکا برای احیای تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را «ماجراجویی بسیار خطرناک» توصیف کرد و از تهران خواست واکنش مناسب و مسئولانه به آن نشان دهد.

"سرگئی لاوروف" وزیر امور خارجه روسیه هم روز یکشنبه در سخنرانی در گردهم‌آیی سراسری جوانان روسیه، تحت عنوان «قلمروی تفکرات»، تأکید کرد که دولت آمریکا قادر نخواهد بود تحریم‌ها علیه ایران را با استفاده از مکانیزم‌های در نظر گرفته‌شده در قطعنامه شماره 2231 شورای امنیت سازمان ملل بازگرداند.

لاوروف گفت: «اکنون، این مسئله (خروج ایالات متحده از توافقنامه هسته‌ای با ایران)، بحرانی را در شورای امنیت سازمان ملل ایجاد کرده است، البته ما بر این بحران غلبه خواهیم کرد. و مسلماً تلاش برای استفاده غیرقانونی از قطعنامه شماره 2231 شورای امنیت که خود آمریکایی‌ها آن را نقض کرده‌اند، تحقق نخواهد یافت.»

لازم به یادآوری است، طبق شرایط برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، هر یک از طرفین شرکت‌کننده در این توافقنامه (روسیه، ایالات متحده، انگلیس، چین، فرانسه، آلمان) می‌توانند در صورت نقض شرایط توافقات، اقدام به بازگشت تحریم‌ها علیه ایران کنند، این در حالی است که طرف آمریکایی در سال 2018 از برجام خارج شد. روسیه، چین و کشورهای اروپایی هم با دیدگاه واشنگتن در رابطه با نقض برجام از سوی مقامات تهران، موافق نیستند.

واکنش چین چه بود؟

پیش از ارائه پیش‌نویس قطعنامه آمریکا به شورای امنیت نیز یک دیپلمات چین در سازمان ملل بدون ذکر نامش گفت: «تمدید تحریم‌های تسلیحاتی علیه ایران به هر شکل آن فاقد مبنای قانونی است و تلاش‌ها برای حفظ توافق هسته‌ای را تضعیف خواهد کرد.» وی همچنین گفت قطعنامه آمریکا شانسی برای تصویب ندارد.

وزارت خارجه چین روز پنجشنبه ۳۰ مرداد ماه با محکوم کردن تصمیم آمریکا برای توسل به مکانیسم ماشه، اعلام کرد که واشنگتن به دلیل خروج از برجام هیچ حقی برای درخواست بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را ندارد.

در آحر نه اقتصاد امریکا و نه قدرت رهبری امریکا در همراه کردن جهان با تصمیمات خود، دیگر مثل گذشته نیست. متحدان امریکا در منطقه و جنوب خلیج فارس نیز از گذشته بسیار آسیب‌پذیرتر شده‌اند. دیگر آن طور نیست که در یک جنگ احتمالی، «موشک‌های سرگردان» به سراغ شیخ‌نشین‌ها برود، بلکه این بار نقطه‌زن‌ها با اعلام قبلی به هدف‌های حیاتی همه آن‌هایی که پایگاه در اختیار امریکا گذاشته‌اند، اصابت خواهند کرد. پایگاه‌های امریکا در منطقه هیچ یک سرنوشتی بهتر از عین‌الاسد نخواهند داشت و تنگه هرمز تا سال‌ها نفتکشی را به خود نخواهد دید. «مقاومت» اکنون واژه‌ای برای توصیف تلاش رزمندگان ایرانی در یک سنگر یا جزیره‌ای در انتهای اروند نیست، بلکه یک واژه جهانی است و امریکا اگر بخواهد در حد حمله به برخی مراکز نظامی و صنعتی ایران، به سورپرایز اکتبر برسد، در سطح جهانی برای سال‌ها به دست جریان مقاومت سورپرایز خواهد شد. چگونه و با چه اطلاعی چنین می‌گوییم؟ از طریق همان چیزی که هم اکنون در منطقه شاهد آن هستیم!

ستیزه امریکا با ایران به‌رغم آنکه برای برخی‌ها در داخل ایران اهمیت پیدا کرده و حتی آنان را ترسانده است، نه در جامعه جهانی، نه در خود امریکا و نه حتی در اروپای فرصت‌طلب لاشه‌خوار، مهم شمرده نشده است. سیاستمداران ایرانی باید بیاموزند که استقلال و پیشرفت کشور را در بازه‌های زمانی «دو قرن» برنامه‌ریزی کنند و نسبت به فرصت‌های دو ماهه و دو ساله و مانند آن بی‌اعتنا باشند.