کد خبر: 191285

نگاهی به زندگی‌نامه شهید اندرزگو

در میان شهدای انقلاب، نام شهید سیدعلی اندرزگو همیشه درخشان و زنده است. مردی عجیب و برزگ که داستان مبارزاتش نمونه یک مبارزه انقلابی الهی است.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

امام خمینی (ره) در عرصه­ های اندیشه و عمل، شاگردان و یاران بسیاری با ویژگی­ های متفاوت داشته اند؛ اما همه آنها در ۲ جنبه در یک راستا بودند: «اندیشه» و «عمل». به تعبیر دیگر، آنان مردانی بزرگ و معتقد به جامعیت دین اسلام در ۲ قلمرو سیاست و عرفان بودند و در متن جامعه به مبارزه علیه استبداد، استثمار، بی­ عدالتی و تبعیض برخاستند. شاگردان و نزدیکان امام (ره) همه در راه تحقق آرمان ­های اسلامی گام برداشتند و در این راه، زندگی، آرامش، آسایش و آرزوهای خود را وقف و فدای اسلام کردند و هیچگاه در این مسیر دچار خستگی، دلزدگی و سستی نشدند. در این میان حجت ­الاسلام سید علی اندرزگو در فاصله سال­ های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ خورشیدی قریب به ۱۴ سال به مبارزه با رژیم پهلوی پرداخت.

تولد و خانواده

سید علی اندرزگو در ۱۳۱۶ خورشیدی در یکی از محلات جنوب تهران دیده به جهان گشود. پدرش سیداسدالله در ابتدا شغل بنایی داشت و سپس به خرده فروشی در میدان شوش تهران روی آورد و زندگی فقیرانه ­ای را برای هفت فرزندش، چهار پسر و سه دختر، فراهم آورد. علی کوچکترین فرزند خانواده بود. پس از رسیدن به هفت سالگی، برای فراگیری علم و دانش، قدم به مدرسه گذاشت و در دبستان فرخی که در نزدیکی محله شان بود، ثبت نام کرد. پس از گذراندن دوران ابتدایی به علت فقر خانوادگی و برای کمک به معیشت خانواده، ترک تحصیل کرد و وارد بازار کار شد.

وی برای فراگیری دروس حوزوی به مسجد محل می رفت و نزد اساتیدی چون آقایان بروجردی و میرزا علی ­اصغرهرندی به آموختن دانش پرداخت و در طول این مدت، جامع المقدمات، تحف العقول، نهج البلاغه، فقه و اصول و... را فرا گرفت.

آغاز مبارزه

اندرزگو با وارد شدن به شاخه نظامی هیات‌های موتلفه اسلامی از شغل خود دست کشید و تا پایان عمر، مهم‌ترین کار او مبارزه و فعالیت برای سرنگونی رژیم پهلوی بود. وی نسبت به فدائیان اسلام و سیدمجتبی نواب صفوی، ارادتی خاص داشت و در جریان مبارزات آنان قرار گرفته بود و از طرفی روحیه شدید مذهبی و ظلم­ ستیزی داشت، بر این اساس، پس از شهادت نواب صفوی، برسر مزار او حاضر شد و با روح او پیمان بست تا از ادامه دهنگان راهش باشد.

هیات های موتلفه اسلامی

با شکل گیری جمعیت­ های موتلفه اسلامی که خواستگاه آن، هیات­ های مذهبی و بازار تهران بود و متولیان آن از مبارزان سال ­های دور مبارزه و بعضاً با نواب صفوی و جمعیت فدائیان اسلام در مبارزات، سهیم بودند و با اخذ نظر موافق از امام خمینی(ره) فعالیت های انقلابی خود را شروع کردند. سیدعلی اندرزگو نیز که در بازار تهران در مغازه برادرش به صندوق­ سازی، اشتغال داشت به هیات­ حاج ­صادق امانی که یکی از هیات­ های تشکیل دهنده موتلفه بود، راه یافت و در پخش اعلامیه امام خمینی (ره) و روحانیت به فعالیت پرداخت.

در این دوران اندرزگو که در درس میرزا علی اصغر هرندی با صفار هرندی و بخارایی آشنا شده بود با آنان ارتباطی تشکیلاتی برقرار کرد و به عنوان رابط بخارایی، صفار هرندی و نیک نژاد با صادق امانی وارد عمل شد و در شاخه نظامی به فعالیت پرداخت. در کمیته مرکزی تصمیم بر اعدام انقلابی حسنعلی منصور نخست وزیر وقت گرفته شد چرا که او طراح لایحه ننگین کاپیتولاسیون و عنصر خود فروخته ­ای بود که از حمایت انگلیس و آمریکا، برخوردار و مجری سیاست غرب بود و می بایست دست جنایتکارش از صحنه کشور کوتاه می شد تا درس عبرتی باشد، برای دیگر افرادی که سند عبودیت و بندگی ایران را به امضا می­ نشستند.

نقش اندرزگو در این میان به عنوان ناظر و تمام کننده، تعیین شد تا اگر گلوله­ های بخارایی به منصور اصابت نکرد، او کار را تمام کند. بعد از ترور با دستگیری محمد بخارایی، تمامی نیروهای اطلاعاتی و امنیتی اعم از شهربانی و ساواک به صحنه می آیند و نصیری که در آن زمان، ریاست شهربانی کل کشور را به عهده داشت، شخصاً برای بازجویی از وی به کلانتری می رود و سرانجام نیک نژاد و صفار هرندی، نیز دستگیر می شوند و دربازجویی های فنی و تحت شکنجه نام حاج صادق امانی و سید علی اندرزگو نیز مطرح می­ شود که در نهایت، آنها به شهادت می رسند و اندرزگو نیز به طور غیابی به اعدام محکوم می شود.

اقدامات ساواک و شهربانی برای دستگیری

نیروهای اطلاعاتی ساواک و شهربانی به طور طبیعی، نخست به سراغ خانواده او رفتند. پدر، برادرها، همسر و پدر همسر او را دستگیر کردند تا شاید از طریق آنان، راهی به دستگیری اندرزگو  بیابند.  عکس وی را از طریق ثبت احوال و برادرش، بدست آوردند با تکثیر بسیار زیاد، آن را به همه ساواک ­ها، شهربانی و مرزبانی ­ها ارسال کردند.

در همین زمان بخشنامه­ ای سراسری هم به مراکز استان ­ها ارسال و ضمن اعلام بی­ اعتباری گذرنامه اندرزگو خواسته شد که به محض مشاهده، وی را دستگیر کنند اما این اقدامات بعد از ماه ­ها بی­ نتیجه ماند. اندرزگو چون حلقه محاصره را تنگ دید، مدتی به عراق رفت اما پس از توقفی چند ماهه به ایران بازگشت. در تیر ۱۳۴۶ ساواک گزارش داد که سید علی اندرزگو به تازگی از عراق به ایران آمده و حامل پیش نویس اعلامیه امام(ره) در خصوص وقایع خاورمیانه است. ضمناً در خیابان غیاثی رویت شده است. به دنبال این گزارش منازل مسکونی برادر و دایی او که در این آدرس قرار داشت، مورد بازرسی ناگهانی قرار می ­گیرد و از رفت و آمدهای آنان، مراقبت به عمل می ­آید اما گزارش ­هایی از سر عجز و ناامیدی در شناسایی و دستگیری وی تهیه و به سلسله مراتب ارسال می­ شود.

اندرزگو بهترین راه را تغییر لباس تشخیص می ­دهد و از این رو به قم می رود و در حوزه علمیه مشغول به تحصیل می شود و با نام مستعار شیخ عباس تهرانی به زندگی مخفی و مبارزات خود ادامه می دهد. وی پس از مدتی که در مدرسه علمیه چیذر اقامت کرد، دوباره در مراسمی در نیمه شعبان، ملبس به لباس روحانیت شد و در ظاهر مانند یک طلبه معمولی به فعالیت تبلیغی می پرداخت. در درس ها شرکت و تدریس می کرد و با قبول روضه های خانگی به منبر می رفت و امام جماعت مسجد رستم آباد شد.

اندرزگو در این دوران با محمد مفیدی، ارتباط گرفت و با تامین اسلحه و طرح های اطلاعاتی در سازماندهی تشکیلات حزب الله شرکت کرد و در راستای ضربه زدن بر پیکره نظام رژیم، وارد عمل شد. این فعالیت ها، ادامه داشت تا اینکه محمد مفیدی، بعد از اعدام انقلابی تیمسار طاهری، دستگیر شد. دستگیری محمد مفیدی، باعث شد یک روز، اندرزگو با ترفندی خاص، تعدادی از اسباب و اثاثیه، خانه را جمع کرده و به قم نقل مکان کند و مدتی در رفت و آمد به چیذر با احتیاط عمل کرد، تا اینکه متوجه شد، محمد مفیدی، اعترافاتی علیه وی نداشته است، پس با خیالی راحت به ادامه فعالیت پرداخت اما به دلیل اینکه ساواک بار دیگر به او مشکوک می شود به تهران می رود اما با تغییر لباس و تراشیدن صورت، به قصد خروج از کشور به همراه خانواده به مشهد می رود و برای رفتن به افغانستان به زاهدان و پس از رفت و برگشتی که به داخل افغانستان داشت، آنجا را برای اقامت مناسب تشخیص نمی دهد و بار دیگر به مشهد بازمی گردد.

هجرت به عراق و ملاقات با امام خمینی (ره)

بعد از ترور منصور دستگاه ساواک با تمام قدرت در پی یافتن عوامل این اقدام جسورانه بر آمد. (شهیدان) «بخارایی»، «هرندی»، «نیک نژاد» و «امانی» در زمانی نسبتاً کوتاه دستگیر و در یک دادگاه نظامی به اعدام محکوم شدند، اما «سید علی اندرزگو» با زیرکی گریخت و در قم زندگی مخفیانه‌­ای را شروع کرد. مدتی بعد ساواک ردپای او را شناسایی کرد و در صدد دستگیر کردن او برآمد، اما او این‌بار نیز توانست به موقع فرار کند و مخفیانه به عراق برود. «اندرزگو» در آن‌جا با امام خمینی (ره) رهبر نهضت اسلامی که در تبعید به‌سر می‌برد ملاقات کرد.

در سال ۱۳۴۵ «اندرزگو» با گذرنامه جعلی به ایران بازگشت و دوباره راهی قم شد. در قم او همچنان فعالیت‌های انقلابی­‌اش را از پخش اعلامیه گرفته تا تهیه اسلحه برای مبارزان از سر گرفت. اما این‌بار هم ساواک از وجود او باخبر شد و در پی دستگیری‌اش برآمد. سپس در سال ۱۳۴۹ راهی تهران شد و با چهره و ظاهری دیگر در مدرسه علمیه «چیذر» به تحصیل مشغول شد.

در همین سال «اندرزگو» شریک زندگی پرتلاطم خود را یافت. پیش‌نماز مسجد «چیذر»، خانم «کبری سیل سه پور» را که از خانواده‌ای اصیل و مذهبی بود به او معرفی کرد. این ۲ یکدیگر را در فضایی ساده و صمیمی دیدند و در روز میلاد حضرت فاطمه زهرا (س) با یکدیگر ازدواج کردند.

سفر به مشهد و ادامه تحصیل

در سال ۱۳۵۱ ساواک یک بار دیگر نشانی «سید علی اندرزگو» را پیدا کرد و او بار دیگر به «قم» رفت. در «قم» نام مستعاری برای خود برگزید و در یک اتاق اجاره‌ای زندگی‌­اش را از سر گرفت. ساواک این‌بار هم او را پیدا کرد، ولی همچون همیشه گریخت و مقصد بعدی­‌اش را «مشهد» انتخاب کرد. در مشهد مقدماتی فراهم کرد تا توانست از طریق «زاهدان» و «زابل» به «افغانستان» فرار کند.

مدتی کوتاه در «افغانستان» ماند و مجددا به «مشهد» بازگشت. این بار اقامتش در «مشهد» طولانی شد؛ لذا می­‌توانست تحصیل علوم دینی را ادامه دهد. در «مشهد» بار‌ها خانه عوض کرد تا شناسایی نشود. یک بار پنهانی به حج رفت و بازگشت. مجدداً عازم عمره شد. این بار از «عربستان» به «عراق» و «نجف» رفت و بار دیگر با امام راحل ملاقات کرد. مقصد بعدی او «سوریه» و «لبنان» بود. او در «لبنان» یک دوره کامل آموزش نظامی را فرا گرفت و خود را برای مبارزه‌­ای سنگین‌تر با رژیم شاه آماده کرد.

تصمیمی مهم

هنگامی که شهید «اندرزگو» مخفیانه به ایران بازگشته بود، تصمیمی مهم گرفته بود. هدف او ترور شخص «شاه» بود. این تصمیم شهید با اوج‌گیری حرکت­‌های مردم در انقلاب اسلامی، در ماه رمضان ۱۳۵۷ مصادف شده بود. هنگامی که «سید علی اندرزگو» خود را برای ترور «شاه» در روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان آماده می‌کرد، ساواک بار دیگر از حضور او در ایران مطلع شد. از آن‌جایی که عوامل رژیم پهلوی می­‌دانستند در شرایط بحرانی سال ۱۳۵۷ هر حرکت اندرزگو می‌تواند تأثیرات گسترده­‌ای داشته باشد، لذا با تمام قوا در پی یافتنش برآمدند. مأموران ساواک شهر‌های «قم»، «مشهد» و «تهران» را کاملا زیر نظر داشتند. تلفن‌های تمام اشخاصی که می­‌توانستند با او ارتباط داشته باشند یک‌سره کنترل می‌شد و همه آماده بودند که سید را بیابند و دستگیرش کنند.

شهادت

سرانجام با دستگیری چند تن از مرتبطین سید علی اندرزگو، توسط کمیته مشترک ضد خرابکاری در تهران، وی دوباره شناسایی و تلفن یکی از مرتبطین در اختیار ساواک قرار داده می شود. با کنترل این تلفن بود که ساواک به آدرس وی در مشهد دست می یابد و متوجه می­ شود، این بار، سیدعلی اندرزگو با نام مستعار جوادی به فعالیت پرداخته است. کمیته اوین در این مرحله با استفاده از تمامی شیوه های اطلاعاتی و با بکارگیری خود فروختگانی تا کنار دست اندرزگو نفوذ کرد و از چگونگی فعالیت ­های او مطلع شد.

انقلاب اسلامی در حال رسیدن به نقطه ­های اوج بود و دستگاه امنیتی در سردرگمی شدید گرفتار بود، دامنه تظاهرات و پخش اعلامیه ها روز بروز گسترده تر می شد، کنترل پنهانی اندرزگو، گویای این است که نقش او در سازماندهی گروه ها و پخش اعلامیه­ ها حیاتی و اساسی بود. ۲ تن از منافذ نفوذی برای آموزش به لبنان رفته­ بودند، بنا بر نظر کارشناسان ساواک، اگر آنان بازمی گشتند در گروه دارای مسوولیت ­های بالا می شدند و ساواک کنترل گروه را از طریق این منابع به دست می گرفت، گزارش تهیه می­ شود اما وقت گذشته است  و دستور داده می­ شود: «تحقیقات کافی است، او را دستگیر کنید و از طریق او بقیه افراد را شناسایی کنید»، اندرزگو شب ۱۹ ماه رمضان برابر با ۲ شهریور ۱۳۵۷ خورشیدی را در منزل دوستش رجبعلی طاهر افشار احیاء گرفت. نزدیکی های افطار عازم منزل حاج اکبر می شود، تیم های عملیاتی ساواک که در مسیر کمین کرده بودند با حرکتی موجبات تیراندازی مامورین را فراهم کردند، صدها تیر به طرف او شلیک شد و تعدادی زیادی گلوله در بدن او نشست تا با زبان روزه به دیدار خدای خویش بشتابد.

روایتی جالب از دیدار رهبر انقلاب با شهید اندرزگو

فرزند شهید علی اندرزگو روایتی جالب از دیدار رهبر انقلاب اسلامی با این شهید قبل از انقلاب دارد.

فرزند شهید اندرزگو گفت: «از رهبر معظم انقلاب اسلامی شنیدم که: یک روز آقای اندرزگو را در بازار «سرشور» مشهد دیدم که با یک موتور گازی می‌آمد. موتور را که نگهداشت، دیدم چند خروس در عقب موتور خود دارد».

وی افزود: «از او درباره‌ خروس‌ها پرسیدم، جواب داد که این خروس‌ها استثنایی‌اند و تخم می‌گذارند! حضرت آقا فرمودند زنبیل را که کنار زدم، دیدم زیر پای خروس‌ها پر از نارنجک و اسلحه است».

فرزند شهید اندرزگو همچنین گفته است: مقام معظم رهبری در دیدار با خانواده ما فرمودند که شهید اندرزگو، انحراف منافقین را به ما گفتند و این نشان دهنده بصیرت این شهید بزرگوار است. تمامی فعالیت های شهید اندرزگو با نظر ولی فقیه بود و معتقد به انجام فرایض دینی به بهترین نحو و کیفیت بود و در پایان به آرزوی خود که شهادت بود، رسید.حجت الاسلام اندرزگو اضافه کرد: پس از شهادت شهید اندرزگو، پیکر ایشان را به کمیته ضدخرابکاری برده و کنار حوضی گذاشتند و تمام زندانیان را به صف کرده و با افتخار ماموران ساواک اعلام کردند که ما بزرگ مبارزین را زدیم تا انگیزه مبارزان را از بین ببرند. پس از شهادت پدر، خانواده ما دستگیر شد و مادرم مورد بازجویی قرار گرفت و حکم اعدام وی صادر شد که خوشبختانه با پیروزی انقلاب، این حکم اجرا نشد. بهترین خاطره خانواده ما دیدار با امام راحل در ابتدای پیروزی انقلاب بود که امام ما را روی زانوی خود نشاندند و ما را دعوت به صبر کردند و خبر شهادت پدرم را امام راحل به ما دادند.

روضه حضرت علی اکبر (ع) را خوب می‌خواند

«اندرزگو» با آرامش و اطمینان قلب با دیگران تعامل می­‌کرد. روحی آرام و قلبی مطمئن داشت. چنان آرام و سوزناک دعا می­‌خواند که هم خودش آهسته اشک می‌ریخت و هم دیگران را به گریه وا می‌داشت و وقتی نوبت به قرآن سرگرفتن می‌رسید، این اشک­‌ها و ناله­‌ها سوز بیشتری پیدا می‌کرد. در توسل و ارتباط با معصومان (ع) آرامش خاصی می‌یافت و این آرامش به همسرش نیز منتقل می‌شد. هرگاه اسم حضرت «علی اکبر (ع)» بر زبان می‌آمد گریه می­‌کرد؛ او عاشق آن حضرت بود. «سید علی» روضه حضرت «علی اکبر (ع)» را خوب می­‌خواند.

شهادت طلبی

«اندرزگو» همیشه آماده شهادت بود. از جمله دعا‌های او این بود که «خدایا به ما لیاقت شهادت بده»؛ چنان که از ۱۹ سالگی و از زمان شهادت «نواب صفوی»، با خود و با خدای خود عهد شهادت می‌بندد و این عهد را با حضور بر مزار شهید «نواب صفوی» امضا می‌کند.

وی می‌گفت: «من دلخوش در آرزوی فرا رسیدن لحظات شیرین پرافتخار شهادت هستم. آرزومندم مسلمان­‌ها به پیروزی برسند، اما هرگز غرضم این نیست که بعد از پیروزی رسیدن آن‌ها، افتخاری برای خودم کسب کنم. دوست دارم روزی فرا برسد که در خدمت به این ملت فنا شوم».

در اکثر مجالس دینی حضور می­‌یافت. در مسجد عابد، و در صحنه سیاست، بهترین سیاستمدار بود. در مبارزه، قهرمان جنگ و در مدرسه و محیط دانش بهترین شاگرد درس خوان بود.

همیشه ذکر و فکرش شهادت بود. همسرش می‌گوید: «او زندگی را چیزی جز جهاد و مبارزه نمی‌­دانست و همیشه در صدد بود به هر نحو که شده راهش را ادامه دهد».

مزار شهید

همسر شهید «اندرزگو» می­‌گوید: «تا مدت­‌ها نمی‌دانستیم آقا شهید شده است. منتظر بودیم او با امام به ایران برگردد. وقتی امام آمد ما را نزد ایشان بردند. امام خبر شهادت ایشان را به ما دادند. باور نمی­‌کردم، ولی امام تأیید کردند و فرمودند: سید بزرگوار شهید شده است. بعد‌ها «تهرانی»، شکنجه‌­گر ساواک، شیوه شهادت سید را بازگو کرد و مزار او را در «بهشت زهرا» در قطعه ۳۹ به ما نشان داد.