کد خبر: 191120

دشواری‌های دستیابی به واکسن کووید-۱۹

به اعتقاد محققان ساخت واکسن برای عفونت‌های ویروسی چون کرونا نیازمند حیوانِ مدلِ ایمن شده در مواجهه با ویروس استاندارد است که به دلیل فقدان حیوان مدل آزمایشگاهی برای کووید- ۱۹ پروسه ارزیابی کارایی واکسن‌های کووید- ۱۹ امکان پذیر نیست و اگر نتوان کارایی آنتی بادی اختصاصی ایجاد شده در حیوان مدل در مواجهه با ویروس را مورد ارزیابی قرار داد، نمی‌توان چنین فرآورده‌ای را واکسن نامید.
اتاق خبر 24

دکتر سید محمود ابراهیمی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله و محقق در زمینه ویروس و واکسن با بیان اینکه از بدو شیوع کووید ۱۹، ساخت یا واردات واکسن علیه این ویروس جزء اولویت‌ها و دستور کار وزارت بهداشت قرار گرفته است، افزود: این سیاست نادرستی است که می‌تواند به سرانجامی بدتر از وضعیت ویروس آنفلوآنزا با باز تولید ایزوله‌های مختلف آن تبدیل شود.

وی ادامه داد: در نیمه اول سال ۱۳۷۷ به دلیل شیوع ناگهانی آنفلوآنزا، صنعت طیور کشور با چالش عظیمی مواجه شد که حاصل آن بروز خسارات اقتصادی بسیارسنگین در این صنعت حساس بود و متاسفانه علی‌رغم استفاده مداوم از واکسن‌های کشته در صنعت طیور تاکنون نه تنها این ویروس کنترل نشد و از شیوع آن کاسته نشد بلکه برعکس، با ایجاد فشارهای ایمنی ناشی از واکسیناسیون و استعداد این ویروس به موتاسیون، این سیاست غلط سبب بازتولید ایزوله‌های بسیار متفاوتی از این ویروس شده است، به نحوی که امروز استعداد ژنتیکی این ویروس به عنوان خطر بالقوه و فراگیر برای امنیت زیستی و غذایی کشور قلمداد می‌شود.

ابراهیمی با بیان اینکه حتی کاراترین نوع واکسن‌ها فقط در کنترل علایم بالینی از طریق کاهش تیتر ویروس در بدن مبتلایان نقش دارد، اظهار کرد: واکسن‌ها به هیچ وجه نمی‌توانند جلوی ایجاد عفونت توسط ویروس‌ها را بگیرند و اینکه مشاهده می‌شود که تجربه استفاده از واکسن‌های "آبله"، "سرخک" و "اوریون" موفقیت آمیز بوده به دلیل آن است که پایه این واکسن‌ها، ویروس‌های تخفیفِ حدت یافته هستند و ویروس‌های تخفیف حدت یافته به دلیل ایجاد عفونت کنترل شده در بدن همان اثرات التهاب‌زایی و عفونت‌زایی را دارند که خود ویروس وحشی انجام می‌دهند، اما ویروس‌های تخفیف حدت یافته به صورت کنترل شده و بدون ایجاد عوارض بالینی التهاب‌زایی دارند.

به گفته این محقق حوزه ویروس‌شناشی، از این طریق ما با کمک چنین واکسن‌هایی یک عفونت طبیعی ایجاد می‌کنیم، اما بدون عوارض بالینی و اجازه می‌دهیم سیستم ایمنی بدن به صورت طبیعی، حافظه‌دار شود تا با آمادگی و سرعت بیشتری در حذف عفونت طبیعی بسیج شود.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با تاکید بر اینکه این مهم از عهده واکسن‌های نوترکیب و کشته شده بر نمی‌آید و واکسن‌های کشته شده به هیچ وجه نمی‌توانند روند ایمنی‌زایی طبیعی که خود ویروس وحشی آن انجام می‌دهد را شکل دهند، خاطر نشان کرد: واکسن‌های کشته شده فقط برای باکتری‌ها و سموم باکتری‌ها می‌توانند کارا و موثر باشند و با این توصیف می‌توان گفت که کووید- ۱۹ یک ویروس نسبتا ناپایداری است که عفونت‌زایی آن در مبتلایان تا ۹۵ درصد همراه با بهبودی کامل بوده است.

ابراهیمی در خصوص ارتباط بروز سکته‌های قلبی با ویروس کووید-۱۹، توضیح داد: بر خلاف برخی ادعاها که انتقال این ویروس را از طریق پوست آسیب دیده یا انتقال جنسی محتمل دانسته‌اند  و در جای دیگر مکانیسم این ویروس را حتی عروقی و قلبی دانسته و ایجاد سکته‌های قلبی و مغزی را مستقیما به عفونت‌زایی این ویروس نسبت داده‌اند باید گفت علی‌رغم اینکه رسپتورهای ویژه اتصال برای کووید- ۱۹ و آنزیم‌های برشی جهت عفونت‌زایی آن در تمام سلول‌های "قلبی-عروقی"، "کلیه"، "بافت کبد" و "دستگاه گوارش "و حتی "مغز" وجود دارد، ولی خوشبختانه تروپیسم سلولی این ویروس صرفا محدود به سلول‌های ریه بوده است، به نحوی که حتی با گذشت ماه‎ها از عفونت‌زایی آن، حتی این ویروس سبب ایجاد عفونت در سلول‌های اندوتلیال عروق خونی که ریه‌های عفونی شده در مبتلایان را تغذیه می‌کنند هم نشده است، وگر نه ما باید شاهد سیستمی بودن کووید- ۱۹ و درگیری کل ارگان‌های بدن با این ویروس می‌بودیم.

وی با اشاره به درگیری ۹۵ درصدی افراد با این ویروس بدون هیچ علایمی، یادآورشد: این امر نشان می‌دهد که سیستم ایمنی بدن مبتلایان به بهترین شکل علیه آن عمل کرده و نشان از کم حدت بودن و غیر سیستمی بودن این ویروس است که این‌ها نشانه‌های بسیار خوبی است و باید در بحث مدیریت کنترل این بحران از منظر اعمال سیاست ایمنی گله‌ای بهره برد.

این محقق حوزه تولید واکسن و ویروس‌ها با تاکید بر اینکه سازمان جهانی رویکرد ایمنی گله‌ای در برابر این ویروس را تایید نکردند، ولی کشورهایی چون سوئیس کماکان این سیاست را دنبال می‌کند، ادامه داد: برخی از مسوولان ساخت واکسن کرونای داخلی و شروع فاز بالینی آن را نوید دادند؛ ولی به دلیل اینکه برای کووید- ۱۹، حیوان مدل آزمایشگاهی وجود ندارد، عملا این امر میسر نیست. این موردی است که حتی شرکت‌های معتبر واکسن سازی دنیا نیز سیاست صبر و سکوت پیشه کرده‌اند و اکثر شرکت‌هایی که مدعی ساخت واکسن کرونا هستند، سابقه چندانی در تولید واکسن ندارند.

به گفته وی، ویروس کووید-۱۹ به دلیل اینکه ذاتاً حدت پایینی دارد و تروپیسم سلولی آن محدود به سلول‌های ریه است و  حتی با وجود مهیا بودن شرایط نتوانسته سلول‌های اندوتلیال عروق و سایر ارگان‌های بدن را عفونی کند، از این رو سلول آزمایشگاهی اختصاصی که بتوان با آن کارایی پادتن‌های ایجاد شده را بررسی کرد هم وجود ندارد.

وی اضافه کرد: شاید برخی شرکت‌ها با برخی دستکاری‌ها توانسته باشند روند عفونت‌زایی سلول‌ها را با کووید- ۱۹ تسهیل کنند که این هم بعید است. اما این دستکاری‌ها و عفونت‌زایی تصنعی به هیچ وجه تشابهی با شرایط دفاعی و عفونت‌زایی موجود زنده ندارد و به هیچ وجهی نمی‌تواند کارایی واقعی واکسن در بدن را به تصویر بکشد.

ابراهیمی تاکید کرد: بر این اساس در بحث واکسن، "کارایی واکسن" اصل و محور است که این مورد در نهایت باید در حیوانِ مدلِ ایمن شده در مواجهه با ویروس استاندارد انجام گیرد که به دلیل فقدان حیوان مدل آزمایشگاهی برای کووید- ۱۹ پروسه ارزیابی کارایی واکسن‌های کووید- ۱۹ امکان‌پذیر نیست.

منبع: خبرگزاری ایلنا