کد خبر: 190548

رهبر نهضت ملی شدن نفت ایران

۳۰ ام تیر ماه بزرگداتش آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی است. او که زمانی در عراق علیه سیاست‌های استعماری انگلیس مبارزه کرده بود در دوره مبارزه برای ملی کردن صنعت نفت در ایران نیز به عنوان یکی از اعضای برجسته جناح مذهبی جبهه ملی به حمایت از این امر پرداخت.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

آیت‌الله کاشانی، فرزند آیت‌الله سید مصطفی کاشانی بود. پدربزرگ ایشان هم آیت‌الله سیدحسین کاشانی بود. در واقع پدر و پدربزرگ آیت‌الله کاشانی از مراجع تقلید بودند. آیت‌الله کاشانی به‌نام سیدابوالقاسم در تهران متولد شد و در سن ۱۶ سالگی به همراه پدر به سفر حج رفتند و در بازگشت از آنجا که پدر ایشان بسیار علاقمند بود که فرزند راه ایشان را دنبال کند، در نجف اشرف ساکن شد. در این حوزة علمیه بخش‌هایی از دروس را نزد پدرشان خواندند، در مراحل بالاتر هم در درس آیت‌الله محمدکاظم خراسانی که از بزرگان علمای عراق بودند و در درس فقه در نزد آیت‌الله میرزا حسین میرزا خلیل تهرانی که از بزرگان رشته فقه در نجف بودند. دوره‌های متعددی در نزد این علمای بزرگ درس‌های فقه و اصول را خواند و چون استعداد  سرشاری داشت، در ۲۵ سالگی به درجه اجتهاد رسید.

کاشانی از همان سال‌ها در فکر پرورش نیروهای مجرب و مجهز به علوم و فنون جدید بود از این رو در نجف اشرف با کمک بزرگانی، مدرسه علوی را تأسیس کرد که علاه بر علوم و معارف اسلامی، درس هایی مانند ریاضیات و فنون نظامی نیز در آن تدریس می‌شدند. این مدرسه که با استقبال فراوان گروه‌های مذهبی مواجه شده بود، خشم سنت‌گرایان متعصب مذهبی را برانگیخت اما با حمایت میرزا محمدتقی شیرازی از کاشانی، مخالفت متعصبان راه به جایی نبرد.

آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی از جمله مجتهدانی بود که حضور در عرصه سیاسی را نه‌تنها در تقابل با مسوولیت‌های دینی یک مجتهد نمی‌دید بلکه همسو با آن می‌دانست. او که زمانی در عراق علیه سیاست‌های استعماری انگلیس مبارزه کرده بود در دوره مبارزه برای ملی کردن صنعت نفت در ایران نیز به عنوان یکی از اعضای برجسته جناح مذهبی جبهه ملی به حمایت از این امر پرداخت.

هرچند آیت‌الله کاشانی را بیشتر به چهره سیاسی‌اش می‌شناسند اما وی از مقام علمی بالایی نیز برخوردار بود. برای مثال آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی زعیم وقت حوزه نجف در بخشی از نوشته خود درباره مرحوم  تأکید می‌کند: "لازم شد تصدیع شود آن وجود مسعود شریف از هر جهت شایسته و به صفات حمیده آراسته و در دیانت و درستکاری قلیل النظیر هستند. احکام شرعیه ایشان نافذ و مطاع و تسلیم حقوق شرعیه و سهم امام علیه‌السلام خدمتشان محتاج به استیذان نیست و تأیید دین مبین و تقویت شریعت حضرت سیدالمرسلین صلی اله و علیه و آله الطاهرین می‌باشد."

آیت اللّه کاشانی و سوابق مبارزاتی

سابقه مبارزات کاشانی علیه انگلیس که او را در نهضت ملی نفت با مصدق متحد ساخته بود به سالیان دورتر بازمی‌گشت. کاشانی زمانی که برای تحصیل در عراق به سر می‌برد، فعالانه در ضدیت با سیاست‌های انگلیس مشارکت داشت. به دنبال حمله ارتش انگلیس به عراق در طول جنگ جهانی اول، کاشانی همراه شیعیان عراق پیرو فتوای جهاد برخی علما، برای دفاع دست به اسلحه بردند. زمانی که حکم اعدام او به صورت غیابی به وسیله فرماندهی ارتش انگلیس صادر شد، مخفیانه به ایران بازگشت. هم‌زمان با اشغال ایران به وسیله متفقین، انگلیس توانست با همکاری حکومت ایران در دوران نخست‌وزیری علی سهیلی، آیت‌الله کاشانی را به اتهام همکاری با افسران نظامی آلمان دستگیر کند. او که پیش از این یک سال در قم مخفی مانده بود به مدت ۲۸ ماه در زندان‌های رشت، اراک و کرمانشاه محبوس نگاه داشته شد و سرانجام در شهریور ۱۳۲۴ خورشیدی با صدور حکم آزادی‌اش به تهران بازگشت.

 

آیت اللّه کاشانی و مجلس شورای ملّی

در ۱۳۰۰ خورشیدی که آیت اللّه کاشانی تازه از عراق به ایران بازگشته بود در صدد ایجاد اتحاد بیشتر روحانیت برای مقابله با قدرت های حاکم برآمد. وی قدم به میدان سیاست گذاشت و از همان آغازِ قدرت نمایی رضاخان، حرکت سیاسی خود را شروع کرد.

آیت اللّه کاشانی در آذر ۱۳۰۴ خورشیدی در انتخابات مجلس شرکت کرد و با رای مردم تهران به نمایندگی این شهر انتخاب شد.
توجه به جهان اسلام

آیة الله کاشانی هیچگاه از مسائل جهان اسلام غافل نبود؛ از این رو سال ۱۳۲۶ ش . که تاءسیس دولت غاصب اسرائیل اعلام گرديد، اعلاميه اي خطاب به مسلمانان جهان صادر کرد و در آن ، ضمن بر شمردن اهداف تشکيل سازمان ملل و شعارهاي دروغين آن ، به موضع گيري ظالمانه سازمان ملل درباره اندونزي ، مصر و فلسطين اشاره کرد و راءي اين سازمان در تقسيم سرزمين فلسطين بين صهيونيستهاي مهاجر و مردم عرب و مسلمان آن را زير سؤ ال برد. او مسلمانان را نسبت به فسادي که دولت غاصب اسرائيل در آينده ايجاد خواهد كرد، هشدار داد و از آنان خواست تا تمام كوشش خود را براي ريشه كن كردن اين غده سرطاني بكار گيرند.

او مردم ایران را به تظاهرات بر ضد اسرائیل غاصب دعوت کرد که در روز بیستم دیماه ۱۳۲۶، بیش از سی هزار نفر در تهران به اين دعوت لبيک گفتند.

وی در سی ام اردیبهشت ۱۳۲۷ بار دیگر مردم را به تظاهرات بر ضد اسرائیل فراخواند و خود در اجتماع پر شور تظاهر کنندگان سخنرانی نمود و وضع نابسامان مسلمانان را نتيجه دخالت استعمارگران در امور آنها و از بين رفتن روح اتحاد و دوري از احکام اسلام دانست .

آیة الله کاشانی مسلمانان مصر را نیز در مبارزات استقلال طلبانه آنان ، مورد حمایت قرار و در بحران کانال سوئز، پیام تاءیيدي خطاب به جمال عبدالناصر (رئيس جمهور مصر) فرستاد و در مسجد ارک تهران مراسمي براي گرامي داشت ياد شهداي مصر و ارج نهادن به فداکاريهايشان برپا کرد.

او در جریان مبارزه مردم مسلمان تونس برای رهایی از سلطه استعمار فرانسه ، بیانیه اي صادر کرد و تنفر شديد خود را نسبت به بر قراري جو ترور و وحشت توسط فرانسه در خاک تونس ، بيان داشت . وي در اين باره از آقاي مصدق خواست تا به نماينده ايران در سازمان ملل دستور دهد که تلاش ‍ کند قضيه تونس در دستور کار شوراي امنيت قرار گيرد و هر چه زودتر به تونس استقلال کامل داده شود.

آیة الله کاشانی در سال ۱۳۳۱ ش . پس از بازگشت از مراسم حج ، نامه ای به تمام کشورهای اسلامی فرستاد و از آنها خواست برای شرکت در کنگره اسلامي و تبادل نظر درباره اتحاد جهان اسلام ، نمايندگاني به ايران بفرستند.

این فکر با استقبال شایانی در میان کشورهای اسلامی روبرو گشت و نظرهاي موافق پي در پي به ايران مي رسيد؛ اما استعمارگران که از انديشه اتحاد جهان اسلام وحشت داشتند، به کمک جيره خواران داخلي خود تصميم گرفتند، شخصيت آية الله کاشاني را ترور نمايند. از اين رو زمزمه هاي مخالفت با تشكيل كنگره ، از حلقومهاي مختلف بلند شد و از تحقق اين فكر جلوگيري كردند.

 

آیت اللّه کاشانی و ملّی شدن صنعت نفت

حفظ ذخایر نفت و جلوگیری از چپاول و غارت آن به وسیله اجانب و نابودی این ثروت به دست غارتگران بین المللی یکی از نکاتی بود که آیت اللّه کاشانی بر آن تاکید داشت و در این راه مبارزات بسیار انجام داد. در هشتم دی ۱۳۲۹ خورشیدی در اجتماعی که به دعوت آیت اللّه کاشانی و دیگر گروه های سیاسی در میدان بهارستان برگزار شد، قطعنامه ای صادر شد که در آن ملی شدن صنعت نفت خواسته تمام طبقات ملت ایران قلمداد شده بود.

به دنبال آیت اللّه کاشانی، عده ای دیگر از علما و مراجع تقلید با صدور بیانیه هایی با تجلیل از ایشان، نظر آیت اللّه کاشانی را در خصوص ملی شدن صنعت نفت تأیید کردند. به پشتوانه همین کوشش بی دریغ مردم و علما بود که لایحه ملی شدن صنعت نفت در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید.

 

منزوی کردن آیة الله کاشانی

در این هنگام استعمار انگلیس برای ضربه زدن به جبهه انقلابیون ، نقشه ترور شخصیت کاشانی را اجرا کرد و از رو تبليغات وسيعي عليه او به راه انداخت و دشمنان آگاه و دوستان نادان دست به دست هم داده تا به آرزوي ناميمون استعمار جامه عمل بپوشانند و ضمن ايجاد شکاف بين مصدق و آن عالم بيدار عده اي به طرفداري از مصدق ، خانه آية الله کاشاني را با مواد آتش زا، چوب و سنگ مورد حمله قرار دادند.

با این حال ، وقتی این روحانی دلسوز نسبت به دولت مصدق احساس خطر کرد در روز ۲۷ مرداد ۱۳۳۲ نامه ای به مصدق نوشت و او را از وقوع یک کودتا به دست زاهدي آگاه کرد.

ولی با تاءسف در اثر بی توجهی ، سهل انگاری و همکاری مصدق با عوامل کودتا، در روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ سرلشکر زاهدی به کمک آمريکا كودتا كرد و مصدق بدون هيچگونه مقاومت شايسته اي كشور را به دشمن سپرد و نتايج سالها تلاش و فداكاري ملت بر باد رفت .

 

خروشی دیگر

زاهدی پس از به قدرت رسیدن ، امینی را به منظور امضای قراردادی با کنسرسيوم نفتي متشکل از کمپانيهاي نفتي انگليس ، آمريکا، هلند و فرانسه تعيين نمود.

در این هنگام آیة الله کاشانی با فریادی حسیني ، سکوت مرگبار حاکم بر جامعه را شکست و با صدور اعلاميه اي ، مردم را از خيانتهاي زاهدي و هجوم دوباره استعمارگران به کشور، آگاه کرددرباره رابطه با انگلستان اعلام كرد: روزي كه دولت تجديد رابطه را اعلام بكند، روز عزاي ملي است و مردم بايد نوار سياه به سينه خو نصب كنند.

او در جریان انتخابات دوره هیجدهم مجلس ، شبنامه ای علیه انتخابات نمایشی و فرمايشي زاهدي پخش کرد و با فرستادن نامه اي به دبير کل وقت سازمان ملل وضع اسفبار ايران ، جو ترور و وحشت و نيز برگزاري انتخابات در محيطي ناسالم و بسياري مسائل ديگر را بيان کرد تا همگان را از اوضاع ايران آگاه سازد.
تا مرز شهادت

در سال ۱۳۳۴ ش . شاه برای اینکه در پیوستن به پیمان ((سنتو)) مشکلی از جانب کاشانی نداشته باشد، ترتيبي داد تا در ديماه او را به بهانه شرکت در ترور رزم آرا دستگير و روانه زندان کنند.

آنگاه وی را پس از شکنجه های بسیار به پای میز محاکمه کشیدند و تا آستانه اعدام پيش بردند. ولي به موجب اعتراض يکپارچه روحانيت ، بويژه آية الله بروجردي ، به ناچار از اعدامش دست کشيده و پس از مدتي آزادش ‍ کردند.

آیت اللّه کاشانی از نگاه آیت الله خامنه ای

رهبر معظم انقلاب ۲ مرتبه به طور مستقیم به حضور و فعالیت های آیت الله کاشانی در ۱۳۸۰ و ۱۳۸۵ خورشیدی اشاره کرده اند. برای نمونه در بخشی از اظهارات ایشان در ۲۰ آبان ۱۳۸۰ خورشیدی در دیدار مردم کاشان و آران و بیدگل‌ ایراد داشتند: آیت اللَّه کاشانی کسی است که اگر او نبود، نهضت ملی شدن صنعت نفت یقیناً در این کشور به وقوع نمی‌پیوست. من به جوانان عرض می‌کنم، با تاریخ گذشته‌ نزدیک کشورتان آشنا شوید؛ چون یکی از راه های فریب و اغواگری، تحریف تاریخ است که امروز متأسفانه این کار به‌وفور صورت می‌گیرد. مرحوم کاشانی کسی است که به کمک او دکتر مصدّق و دیگر سرانِ نهضت ملی شدن صنعت نفت توانستند حمایت مردم را به این حرکت جلب کنند؛ والاّ حمایت مردم جلب نمی‌شد. کسی مصدّق را نمی‌شناخت؛ کسی معنای ملی شدن صنعت نفت را نمی‌دانست؛ توده‌های عظیم مردم که رأی و حضور و اقدام آنها در تحوّلات اجتماعی تعیین کننده است، در جریان وارد نبودند و برای آنها توضیح داده نشده بود. دستگاه دربار که مخالفت چیزفهمیِ مردم بود، خودش هم عامل دست انگلیسی ها بود. روشنفکران و سیاسیّونی که جهت حرکتشان این بود، وسیله و راهی نداشتند و مردم به آنها اعتماد نمی‌کردند. مرحوم آیت اللَّه کاشانی وارد میدان شد. سابقه‌ این مرد را، علما می‌شناختند و مردم ایران هم به او ارادت داشتند. او کسی بود که به وسیله‌ قشون غاصبِ مداخله‌گرِ انگلیس در ایران، از کشور تبعید شده بود.

درگذشت آیت اللّه کاشانی

آیت اللّه کاشانی، سرانجام پس از یک عمر، مبارزه با استعمارگران در حالی که از شکست نهضت و برقراری دوباره حکومت فاسد و نیز گرفتاری مردم مسلمان رنج شدید می برد در همان خانه ای که متولد شده بود در ۲۳ اسفند ۱۳۴۰ خورشیدی چشم از جهان فرو بست. مردم از شهرهای دور و نزدیک به تهران آمدند تا در مراسم تشییع این مجاهد نستوه شرکت کنند و پس از تشییع، پیکر او در جوار بارگاه حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شد.