کد خبر: 189021

بررسی تاریخچه موزه و اهمیت حفظ میراث فرهنگی

تاریخ یک کشور همواره معطوف به بررسی گذشته و اتفاقات مهم و تاثیرگذر آن بوده است. گذشتگانی که اقدامات آن ها از هر منظری مورد قضاوت قرار می‌گیرد و لزوما همیشه باعث افتخار ملت ها نیست چراکه گاها باید از آن عبرت گرفت.شاید یکی از اهمیت های حفظ آثار تاریخی همین باشد.
اتاق خبر 24

هرچیزی که از نسل های گذشته باقی بماند قابلیت تاریخ سازی دارد تصمیمات مهم سیاستمداران وقت،جنگ ها،صلح ها،فتح اراضی و....مواردی که عینا قابل مشاهده نیست ومتاثر از مفهوم انتزاعی تاریخ است اما آثار آن همواره باقی است.

بخش دیگری از تاریخ بشر به صورت عینی قابل مشاهده است و مارا با آداب و رسوم،باورها ،معماری، سبک زندگی،شغل،طرق امرارمعاش و در یک کلام همه ویژگی های یک نسل آشنا می‌کند؛بشرهمواره کوشیده تا این آثار را حفظ کند.

بخشی از تاریخ شفاهی است که همواره از بزرگا می‌شنویم و سینه به سینه به نسل های بعد منتقل می‌کنیم که معتبر ترین آن با استناد به مدارک و اسناد یا اشخاص معتبر به صورت کتبی در می‌آید و بزرگترین کتب تاریخ را ثبت می کنند.

در تمامی کتب مقدس نیز که حاصل وحی الهی به پیامبران است علاوه بر دستورات دینی به تاریخ گذشتگان نیز اشاره می‌کند برای مثال در قرآن کریم بارها به سرگذشت اقوام گذشته و اقدامات و نتایج آن اشاره شده است.

سرگذشت پیشینیان در قرآن

در قرآن کریم، دلایل متعددی برای ذکر سرگذشت پیشینیان گفته شده که برخی از آنان چنین است:

1. تقویت اراده پیامبر صلی الله علیه و آله : «ما، سرگذشت های گوناگون پیامبران را برای تو بیان کردیم تا قلبت را محکم، و اراده ات را قوی و ثابت کنیم».(1)

2. پنددهی به مؤمنان: «سرگذشت پیشینیان، برای مؤمنان موعظه، تذکر و یادآوری است».(2) در این آیه، بر این نکته تأکید شده است که سرگذشت های یاد شده در قرآن کریم، مجموعه ای از بهترین درس های زندگی در تمام زمینه ها و راهگشایی برای همه انسان های امروز و فردا است.

امام علی علیه السلام  نیز در اندرزهایی به فرزند گران قدرش امام حسن مجتبی علیه السلام می فرماید: «پسرم! درست است که من به اندازه همه کسانی که پیش از من زیسته اند عمر نکرده ام، ولی در کردار آنها نظر افکنده ام، در اخبارشان تفکر کرده ام و در آثارشان به سیر و سیاحت پرداخته ام، تا بدانجا که همانند یکی از آنها شده ام، بلکه گویی به دلیل آنچه از تاریخشان به من رسیده است، با همه آنها از اول جهان تا امروز بوده ام. من قسمت زلال و مصفای زندگی آنها را از بخش کدر و تاریک آن باز شناختم و سود و زیانش را دانستم و از میان تمام آنها، بخش های مهم و برگزیده را برایت خلاصه کردم».

آن چه از مجموع آیات قرآن روشن می شود و مورد توافق مفسران و تاریخ دانان مسلمان قرار گرفته، جنبه عبرت آموزی مراجعه به تاریخ و آثار گذشتگان است. این عبرت در نزد مسلمانان از قدیم فایده عمده تاریخ محسوب می شده است. از این که ابن خَلدون تاریخ خود را کتاب اَلعِبَرْ نام می نهد پیداست که تا چه حد به تجربه تاریخ اهمیت می دهد. علامه طباطبایی رحمه الله صاحب تفسیر المیزان می گوید: «امر به گردش در زمین و دیدن آثار پیشینیان، از ملت های گذشته و پادشاهان و فراعنه گردنکش، به جهت عبرتی است که در دیدن آثار آنان وجود دارد. چه آن که می بینیم آنان از بین رفته اند، بدون آن که قصرهای بلندشان و یا گنج های ذخیره شده شان فایده ای برای آنان داشته باشد و صرفا خداوند آن ها را حوادث پند دهنده ای برای آیندگان قرار داده است، تا مردم غافل با بهره برداری از آن ها پند گرفته و بیدار شوند.

تاریخ یک ملت مانند شناسنامه برای انسان است.این حافظه و شناسنامه، ابزار ویژه خود را دارد که به صورت دست افزارهای سنگی و فلزی تراشیده و نتراشیده، ساخته و ناساخته، تندیس ها و یادمان های کوچک و بزرگ، سنگ نوشته ها، مکتوبات و حتی روایات شفاهی و فرهنگ عامه جلوه می کند و بشر از دیرباز در گردآوری آن‌ها کوشیده است.

روز جهانی موزه و میراث فرهنگی

بر مبنای تعریفی كه" ایكوم "از موزه می دهد ، موزه عبارت است  از مكان گردآوری ، نگهداری ، مطالعه ، بررسی كردن و به نمایش گذاشتن نعمتهای فرهنگی یا طبیعی به منظور آموزش ، پژوهش و ارزش دادن به این مجموعه ها و لذت بردن از آنها .

اهداف موزه:

هدفهای موزه را می توان بدین صورت خلاصه كرد :

1- یکی از اهداف موزه ،نگهداری آثار گذشتگان و نمایش و انتقال آنها به آیندگان .

2- ارزیابی و قیاس میان پدیدارهای تاریخی ، عملی ، فنی ، صنعتی و هنری ِ گذشته و حال.

3- یکی دیگر از اهداف موزه که میتوان نام برد،ایجاد و تقویت تفاهم میان ملل و اقوام است.

4 شناخت و نمایش سهم اقوال و ملل در فرهنگ و تمدن جهانی .

5- اعتلاء  و بهبود میزان دانش محصلان، دانشجویان، پژوهشگران و ...  .

6- جلوگیری از انهدام فرهنگ بومی و ایجاد سدی در برابر فرهنگهای نامأنوس ،نیز از دیگر اهداف موزه است.

تاریخ تاسیس موزه در ایران

نخستین موزه ایران به دستور ناصرالدین شاه و در کاخ گلستان تأسیس شد. ناصرالدین شاه، پس از اولین سفر اروپا در سال ۱۲۹۰ق. و بازدید از موزه‌ها و گالری‌های اروپایی تصمیم گرفت که موزه‌ای در ارگ ایجاد كند. ساخت اتاق موزه در سال ۱۲۹۱ق.آغاز و در سال ۱۲۹۴ق. پایان یافت. ولی به دلیل تزئینات زیاد و چیدن اشیاء که با نظارت مستقیم شاه صورت می‌گرفت بهره برداری از آن تا سال ۱۲۹۹ق. به طول انجامید. در 28 شعبان ‌المعظم ۱۳۲۸ /11 شهریور 1289ش. با تصویب قانون اداری وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه در بندهای 3و4و5و6 ماده پنجم وظایف اداری وزارت، دربارة نگاهداری آثار قدیمه و نظارت در حفریات و تشکیل موزه‌ها چنین تعیین گردید:

1-تأسیس موزه‌های تاریخی و علمی و صنعتی؛

2- تحصیل عتیقات و نظارت در حفریات؛

3-نگاهداری آثار قدیمه و حفظ آن‌ها از اندراس و فنا؛

4- نگاهداری اشیاء نفیسه و سایر اموال امکنه مقدسه و غیر آن‌ها که ودایع ملی در آنجا هست.

پیش از این تاریخ، قانونی برای حفظ و نگاهداری آثار قدیمه و تشکیل موزه‌ها وضع نشده بود. پس از تصویب این قانون، رفته رفته اداره‌ کل باستانشناسی برای حفظ آثار عتیقه و حفریات و نگاهداری ابینه ملی تشکیل و موزه‌ها تأسیس شد و قوانین و آئین نامه‌هائی در این زمینه وضع شد.

 در سال 1295ش. وزارت معارف، موزة ملی ایران را تأسیس کرد. در  سال 1314ش. موزة آستان قدس رضوی در مشهد مقدس شروع به کار کرد. کمی پس از آن موزة آستان حضرت معصومه (س) نیز در قم افتتاح گردید. همچنین در سال 1314ش. موزة مردم شناسی با هدف معرفی زندگی طبقات مختلف ایران و آثار هنری و صنایع دستی و نوع کار و پیشه‌های آنان شکل گرفت. در این میان، تأسیس موزة ایران باستان، نقطه عطفی در تاریخ موزه و موزه داری در ایران است. آندره گدار، مهندس معمار فرانسوی از سال 1308ش. مأمور تهیه طرح ساختمانی موزه یادشده گردید. گدار، با الهام از طاق کسری بنای موزه را طراحی کرده و دو معمار ایرانی به نام‌های «عباسعلی معمار» و «استاد مرادعلی تبریزی» اجرای آن را برعهده گرفتند و کار ساخت در سال 1316 ش. به پایان رسید. دیگر موزة مهم ایران، موزة دوران اسلامی است که براساس پلانی الهام‌گرفته از کاخ ساسانی بیشابور، به صورت چلیپایی هشت‌ ضلعی، با مساحتی حدود ۴۰۰۰ متر مربع و در سه طبقه ساخته و در سال 1375 افتتاح شد.

اسامی برخی دیگر از مهم‌ترین موزه‌های ایران به شرح زیر است:

موزه تخت جمشید، کاخ موزه سعدآباد، موزه ارتباطات، موزه دانشکده افسری، موزه جانور شناسی و حشره شناسی کشور، موزه تاریخ طبیعی همدان، موزه جواهرات ملی، موزه پرفسور حسابی، تماشاگه پول، تماشاگه تاریخ، موزه‌های هنرهای معاصر، موزه خانه صبا، موزه ایران (رضا عباسی)، موزه هنرهای تزیینی ایران، موزه فرش ایران، موزه آثار صنعتی، موزه مجلس شورای اسلامی، گنجینه شهدا،گنجینه ملی آب ایران، موزه آزادی و موزه سینما.

 در ماده یک قانون اساس نامه سازمان میراث فرهنگی کشور، مصوب سال 1364، میراث فرهنگی چنین تعریف شده است: «میراث فرهنگی شامل آثار باقی مانده از گذشتگان است که نشانگر حرکت انسان در طول تاریخ است و با شناسایی آن، زمینه شناخت هویت و خط حرکت فرهنگی میسر می شود و از این طریق زمینه عبرت برای انسان فراهم می آید». به عبارت دیگر، میراث فرهنگی رد پای انسان در طول تاریخ است که حامل پیامی انسانی است.

حفظ میراث فرهنگی، وظیفه ای همگانی و همیشگی است. میراث فرهنگی و تاریخی یک ملت به هر چیزی اطلاق می شود که از گذشتگان و نیاکان به ما رسیده است، از آب و ملک و خانه و... تا خلق و خوی ومظاهر فیزیکی که از طریق وراثت از نسلی به نسلی می رسد که لازم است هر فردی اهمیت حفظ و نگهداری آن را برای خود و نسل های بعدی درک کند. . بیاموزیم که این آثار تا چه حد می تواند در توجه به فرهنگ کهن خویش و نیز جلب جهانگرد و بالا بردن درآمد ملی مؤثر باشد. اختصاص بودجه کافی برای حفظ و بازسازی آثار باستانی و جلب مشارکت عمومی برای حفظ و نگهداری آنها، از عوامل مهم حفاظت از آثار باستانی است.

منبع:

(1)(2):سوره هود 120

ریشه