کد خبر: 185139

ایران؛ قدرت رباتیک منطقه

در حالی که ارتش رباتیک ایران با عمری کمتر از یک دهه با سرعت بالا در حال توسعه است «نشنال اینترست» در گزارشی که به موضوع دستیابی ایران به فناوری رباتیک و هوش مصنوعی اختصاص داده، نوشت «این فناوری‌ها می‌توانند بر قدرت منطقه‌ای ایران و توازن نظامی خاورمیانه تاثیر بگذارند.»
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

در سال‌های همزمان با سخت‌ترین تحریم‌های جهانی علیه ایران و در حالی که شمار زیادی از کشور‌های منطقه به رغم تخصیص هزینه‌های گزاف اساسا با این علم و تکنولوژی بیگانه هستند ایران از حدود ۱۱ سال پیش وارد حوزه فناوری و تکنولوژی رباتیک شده و اقدام به تاسیس مرکز سیستم‌ها و فناوری‌های پیشرفته دانشکده مهندسی مکانیک و نیز برگزاری رقابت‌های رباتیک و ربوکاپ کرده که توانسته است دستاورد‌های مختلفی را ارائه کند.

جمهوری اسلامی ایران از حدود 11 سال گذشته در این حوزه وارد شد، به گونه‌ای که در سال 1387 مرکز سیستم‌ها و فناوری‌های پیشرفته دانشکده مهندسی مکانیک پردیس دانشکده‌های فنی دانشگاه تهران با طراحی و ساخت ربات انسان‌نمای "سورنا ۱ " را رونمایی کرد.

این ربات به عنوان نمادی برای اعلام آغاز پروژه طراحی، ساخت و هوشمندسازی ربات انسان‌نما بود که از قابلیت حرکت بر روی مسیر از قبل تعیین شده توسط موتورهای DC و سیستم مسیریاب و همچنین، حرکت و فعالیت به صورت دستی از طریق اپراتور برخوردار بوده ‌است.

با توسعه این ربات، "سورنا 2" توانست همانند یک انسان، ولی با سرعتی آهسته‌تر و با ترکیبی از حرکات دست، سر و پا گام بردارد و در "سورنا 3" مانور پذیری، سرعت گام برداری، هوشمندی و درجات آزادی نسبت به نسل گذشته خود پیشرفت چشمگیری داشته‌است.

ایران اسلامی همچنین توانسته ربات زیر دریایی، ربات خانگی، ربات امدادگر واقعی، ربات آتش نشان، ربات جا به جا کننده اجسام، ربات فوتبالیست، خودرو‌های هوشمند و ... را با موفقیت تولید کند.

ربات خانگی

ربات خانگی به منظور تعامل با انسان و محیط و مکان‌یابی و نقشه‌برداری طراحی شده است که قادر به حرکت در محیط خانه بدون برخورد با اجسام است، ضمن آنکه قابلیت یادگیری و شناسایی افراد را دارد.

قابلیت گفتار و تشخیص آن، جا به جایی اجسام، همکاری با ربات در خدمت‌رسانی و یادگیری برای پیدا کردن اجسام از دیگر قابلیت‌های این ربات است.

ربات زیر دریایی

این ربات در حوزه‌های شیلات و بنادر، امداد و نجات دریایی، صنایع نفت و گاز و مطالعات اقیانوس‌شناسی و نقشه‌برداری از بستر دریا کاربرد دارد و قادر به انجام عملیات جستجو با عمق 100 متری آب است.

همچنین برای یافتن جعبه سیاه هواپیما، بازرسی خطوط نفت و گاز زیر آب و جا به جا کردن اجسام زیر آب کاربرد دارند، ضمن آنکه کشور چین با استفاده از ربات‌های زیر دریایی اقدام به تصویربرداری از کشتی غرق شده سانچی کردند.

ربات آتش‌نشان

از دیگر دستاورهای محققان در این حوزه طراحی و ساخت ربات‌های اطفای حریق است که اجرای این طرح پس از فاجعه آتش‌سوزی پلاسکو بوده است. این ربات قابلیت نزدیک شدن و وارد شدن به محیط آتش را دارد؛ چراکه بدنه آن دو جداره است و به گونه‌ای طراحی شده که آب خنک داخل آن می‌چرخد.

ربات امدادگر واقعی

این ربات قابلیت بالا در مانوردهی در محیط‌های ناهموار و صعب‌العبور و فعالیت در محیط‌هایی با آلاینده‌های سمی و شیمیایی را دارد. ضمن آنکه قادر به اشتراک‌گذاری اطلاعات محیطی و غیر محیطی با سایر ربات‌هاست و برای شناسایی مصدومین از زیر آوار از طریق علایم حیاتی و انتقال اجسامی چون آب، غذا و دارو به محیط‌های آسیب دیده طراحی و ساخته شده است.

ربات Pick and Place

این ربات در مرکز تحقیقات مکاترونیک دانشگاه آزاد قزوین برای خط تولید بخش‌های صنعتی طراحی و ساخته شده است که قادر به جا به جایی قطعات در خط تولید است. همچنین برای جا به جایی اجسام از نوار نقاله و چیدمان آن در محل دیگر به منظور بسته‌بندی به کار می‌رود.

سامانه‌های رباتیک همیشه جذاب، هیجان‌انگیز و گاهی خطرناک به نظر می‌رسند؛ اما بخش عمده‌ای از اهداف و کاربرد ربات‌ها حتی از نوع نظامی، حفظ جان انسان‌ها است. ربات‌های آزمایشگاهی نمونه بارزی از این ربات‌ها هستند که با هدف حفظ انسان‌ها از محیط پرخطر به انجام وظایف خود می‌پردازند. حتی گاهی هدف اول ربات‌ها نجات جان انسان‌ها است همانند ربات‌های تجسس تیم‌های آتش‌نشان یا ربات جستجو حیات که بعد از حوادث غیرمترقبه همچون زلزله استفاده می‌شود.

 شاید نام ربات نظامی باعث تداعی خشونت در ذهن شود؛ اما با آشنایی بیشتر با این ربات‌ها متوجه می‌شوید که با تمام قدرت و هیبت شگفت‌انگیز خود چگونه می‌توانند به حفظ جان و امنیت انسان‌ها کمک کنند.

ربات‌های نظامی با شرح ‌وظایف گوناگون ساخته می‌شوند. از این و‌ظایف می‌توان حمل‌و‌نقل، تجسس و شناسایی، تشخیص مهاجم و رهگیری و انهدام اهداف را نام برد. پهپادها و موشک‌های خود کنترلی نیز به نوعی در جامعه گسترده ربات‌ها قرار می‌گیرند هر چند ربات‌هایی که روی زمین حرکت می‌کنند به باور و مفهوم ربات که در ذهن جای گرفته، نزدیک‌تر هستند.

به طور کلی نیز روال ساخت این ماشین‌های خودکار و هوشمند از ربات‌های حمل‌ونقل آغاز می‌شود و در این مسیر با افزودن امکانات رصد و تجسس و درنهایت اضافه کردن تسلیحات لازم هویت ربات نظامی شکل می‌گیرد.

در ایران توجه به ربات‌ها و استفاده از آن‌ها تنها منوط به آزمایشگاها و صنایع نبوده و در برنامه‌های بلند‌مدت ارتقا فناوری نظامی جایگاه ویژه‌ای دارند تا به حدی که به جرات می‌توان نیروی سپاه را اولین ارگان نظامی جهان اسلام نام برد که وارد حوزه ارتش رباتیک شده است.

اولین نشانه‌های مشهود تست ربات‌های ایران در رزمایش پیامبر اعظم در اواخر سال ۱۳۹۳ بود. سرانجام نیز اولین بار ربات مسلح نذیر در سال ۱۳۹۴ دیده شد؛ ولی به نظر می‌رسد اولین فعالیت‌ها با ساخت خودروهای کنترل از راه دور آغاز شد و ساخت بولدزرهای کنترل از راه دور با اجرای عملیات‌های مهندسی و تخریب مین گامی مناسب برای حرکت به سمت اهداف بالاتر بود. این خودروها با شعاع عملکردی ۱۵۰۰ متر با انعطاف‌پذیری خوبی به اجرای عملیات‌های مهندسی می‌پردازند و از لحاظ درجه آسانی آموزش برای اپراتور، نمره بالایی دارند. مزیت ویژه این سیستم در اجرای سهل و آسان به روی دیگر بولدزرها است که با کمترین تغییرات قابل پیاده‌سازی هستند.

در تابستان سال ۱۳۹۴ تمرکز اصلی برنامه‌های ارتش رباتیک ایران به روی پروژه‌های مین‌یابی،‌مین‌روبی و دیده‌بانی اعلام شد و با حضور ربات نذیر تمایل جدیی ایران برای دستیابی به ارتش رباتیک ثابت شد. ربات نذیر تا حدود ۲ کیلومتر شعاع عملیاتی داشت و به روی سیستم خودران ۴*۴ پیاده شده بود.

 این ربات قابلیت حمل ۶۰۰ کیلو بار را داشت که می‌توانست در انواع عملیات شناسایی و تدافعی و حتی تهاجمی مورد استفاده قرارگیرد. اداوات جنگی ربات نذیر قابل جایگزینی بود و شامل یک سلاح متوسط و اجتماعی بود که قابل تغییر بین تیربارهای ۷.۶۲ میلی‌متر، تیربار سنگین ۱۲.۷ میلی‌متر، موشک‌های پدافندی، موشک ضدزره بود. سلاح اجتماعی به طور معمول به سلاح‌هایی گفته می‌شود که برای استفاده نیاز به چند کاربر دارد و اجرای همه عملیات سلاح توسط ربات، یک پیشرفت بسیار مناسب در جهت حفظ جان اپراتورها و کاهش هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم در عملیات‌ها است.

با کمی تغییرات ربات نظامی دیگر هم در همان سال در رزمایش پیامبر اعظم به میدان وارد شده بود که به جای چرخ دارای شنی بود و با افزودن سامانه اپتیکی و دوربین‌های حرارتی دقت بیشتری در هدفگیری داشت. همچنین موتور محرک آن از نوع الکتریکی بود که به خاصیت اختفا آن کمک زیادی می‌کرد؛ اما ماجرا به همینجا ختم نمی‌شد، رباتی دیگر هم در بخشی دیگر از صحنه نبرد به وظایف شناسایی مشغول بود.

 این ربات شناسایی از مدل قبلی قدرتمندتر و در عین حال بزرگ‌تر بود. این ربات شناسایی با تجهیزات لیزری خود به جمع‌آوری اطلاعات از منطقه نبرد و ارسال به مرکز فرماندهی می‌پرداخت. سرعت جابجایی این ربات نیز در خطوط جبهه و ترک منطقه خطر با استفاده از چرخ بسیار پیشرفت کرده بود. دقت و کارآیی یک ربات بويژه در عملیات شناسایی بسیار بیشتر بود و علاوه بر کیفیت جمع‌آوری اطلاعات ذی‌قیمت احتمال صدمه انسان نیز کاهش می‌یافت. از آنجا که عملیات شناسایی در واقع فعالیت‌های اولیه یک ربات برای تطبیق با محیط نیز به شمار می روند، ساخت ربات‌های شناسایی مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته بود. این ربات‌ها در عین سادگی کارآمد بودن و البته در یک فعالیت تیمی می‌توانستد وظایف بیشتری از پدافند و حتی آفند را پیاده سازی کنند. در همین سال نیز نیروی زمینی ارتش ایران یک ربات انتحاری در رزمایش محرم استفاده کرد. با استفاده این نوع ربات‌ها در جبهه‌های نزدیک به هم بدون نیاز به درگیری تن‌به‌تن می‌توان دشمن را به راحتی زمین‌گیر کرد.

خودکفایی ایران در ساخت اسلحه‌های مختلف و ارتقا ربات‌ها منجر به تولد سامانه برد بلند حامی ۱۲ شد. این سامانه کنترل از راه دور با قابلیت شلیک گلوله تیربار ۷.۶۲ میلی‌متری از مجموعه‌ای ربات تشکیل شده است که هم به صورت انفردای و هم به صورت تیمی عمل می‌کنند. به نوعی این سامانه همانند پیاده‌سازی برج‌های مراقبتی است که در مرزها یا مناطق جنگی به محافظت از خطوط نبرد و جلوگیری از پیش روی دشمن ساخته می‌شوند، هر چند امکان نصب آن به روی خودورها نیز دور از ذهن نیست. انعطاف پذیری ۳۶۰ در‌جه‌ای و تشخیص هدف با کمک سامانه لیرزی تا برد ۱۰ کیلومتر از دیگر خصوصیات سامانه حامی ۱۲ است.

بازتاب فناوری رباتیک ایران در رسانه های غربی

«نشنال اینترست» یک نشریه بین المللی آمریکایی در گزارشی که به موضوع دستیابی ایران به فناوری رباتیک و هوش مصنوعی اختصاص داده، نوشت «این فناوری‌ها می‌توانند بر قدرت منطقه‌ای ایران و توازن نظامی خاورمیانه تاثیر بگذارند.»

پایگاه «دیلی استار» نیز با انتشار گزارشی در مورد ربات‌های جنگی ایران نوشت، «این ربات‌ها به قدری قوی هستند که بتوانند تانک‌ها و جنگ افزار‌های دشمن را نابود کنند.»

این پایگاه می‎نویسد «رویکرد ایران در مشارکت دانشگاه‌ها در زمینه رباتیک از دیگر موضوعاتی است که مورد توجه جهانی قرار گرفته است. محدود نشدن این فناوری به سازمان‌های نظامی نشان دهنده نگاه ایران به پیشرفت علمی در حوزه فناوری رباتیک است. از سوی دیگر، پیشرفت ایران در زمینه تولید پهپاد و سایر ادوات رباتیک نظامی از عزم ایران برای گسترش توانمندی‌های خود در این زمینه حکایت دارد.»

عدم موفقیت کشور‌های منطقه مانند عربستان و امارات باوجود هزینه‌های کلانی در زمینه نظامی پرداخته اند نشان داد گردن کشی و ثروت کلان همیشه هم کارساز نیست؛ این درحالی است که ایران با اتکای به صنایع بومی و روحیه علم آموزی و ابتکار توانسته پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در زمینه رباتیک به دست بیاورد.با اینکه ساخت ربات به طور جدی در حوزه‌های جنگ تنها چند دهه قدمت دارد ایران نشان‌داده که به خوبی به اهمیت آن واقف است.