کد خبر: 183074

قیام ایرانی اسلامی

۱۱ آذر هر سال برگی از تقویم پر افتخار کشور، به نام مبارزی استکبار ستیز " میرزا کوچک خان جنگلی " ورق میخورد ، میرزا کوچکی که حق طلبیش آن را تبدیل به سرداری بزرگ کرد و برای همیشه در تاریخ جاودان ماند.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

امروز سالگرد شهادت یونس معروف به میرزا کوچک خان جنگلی است که تا پای جان مقابل استکبار ایستاد و نخستین جمهوری مردمی ایران را پایه گزاری کرد.

میرزا کوچک خان جنگلی متولد 1298 در محله استاد سرای رشت است. پدر او میرزا بزرگ نام داشت  او هم از کودکی به میرزا کوچک و سپس میرزا کوچک خان شهرت یافت. او که در کودکی و نوجوانی به فراگیری علوم دینی پرداخته بود بعدها با حوادثی که در کشور رخ داد به صف مجاهدان مشروطیت پرداخت.

مظفرالدین پادشاهی مریض و ناتوان بود که کنترل کشور را بدست عین الدوله وزیر اعظم سپرده بود و اوهم به ظلم و ستم می پرداخت. این ظلم و ستم به نارضایتی مردم منجر شد و میرزا کوچک خان در رشت به همراه روحانیون گروه مجمع روحانیون را تشکیل دادند و کم کم مسلح شدند.

میرزا کوچک خان

نهضت جنگل چگونه تشکیل شد؟

میرزا در سال ۱۲۹۰ شمسی در‌‌ گیلان به صفوف آزادی‌خواهان پیوست و در زمرۀ همراهان جنبش مشروطه‌خواهی قرار گرفت. پس از آن که علاءالدوله به ضرب و شتم تجار تهران پرداخت و آنان برای دادخواهی و درخواست مشروطیت به آستانۀ حرم حضرت عبدالعظیم پناهنده شدند، میرزا در رشت به اتفاق چند تن از رفقای هم‌عقیده‌اش، شروع به تبلیغ علیه حکومت کرد. او پس از مدتی موفق شد انجمن طلاب را تشکیل دهد و به تدریج عده‌ای از روحانیون را با خود هم‌صدا کند و بر مناسبات سیاسی و اجتماعی اثرگذار شود.

با گسترش فعالیت‌های سیاسی، او نیز به این نتیجه رسید که برای اخذ مشروطیت، علاوه بر خطابه و منطق، جانفشانی و جهاد نظامی هم لازم است. اینچنین بود که آرام‌آرام اعضای مجمع روحانیان را به مشق نظامی و پوشیدن لباس متحدالشکل جنگی ترغیب کرد و در عین حال به تدارک اسلحه پرداخت.‌‌

در سال ۱۲۹۴ شمسی، یک گروه مسلح هفده نفری در منطقۀ تولم در نزدیکی فومن اعلام موجودیت کرد که میرزا کوچک‌خان رهبری آن را بر عهده گرفت. هفت نفر مسلح که شامل میرزا، دکتر حشمت، یک نفر تفنگ‌ساز و چهار نفر از فداییان گیلانی بودند با یک قایق از بندر پیر بازار به طرف تولم عزیمت کردند. ابتدا به بندر سیاه درویشان رفته و از آنجا به محلی که تقریباً سه کیلومتر با بندر مزبور فاصله داشت وارد شدند.

سازمان جنگل که خود را مسلح به ایدئولوژی اسلام و نجات توده‌ها با چماق و چوب و داس و تبر و تعدادی سلاح کهنه و تفنگ اعلام می‌کرد، در ابتدا با یک عدۀ ۱۷ نفری دست به مبارزه زد اما پس از مدت کمی از پشتیبانی دهقانان و اهالی مستضعف و تحت ستم منطقه که در زیر چکمه‌های آهنین قزاق‌های تزاری و باج‌گیران دولتی به سختی زندگی می‌کردند، برخوردار شد.

رفته‌رفته نهضت جنگل شهرت یافت و جنگلی‌ها قدرت پیدا کردند و علناً وارد ماسوله شده و آنجا را مرکز خویش قرار دادند. نفرات جنگل روزانه رو به ازدیاد می‌رفت و بر ابهت و اهمیت آنان افزوده می‌شد. تا پایان سال ۱۲۹۶ شمسی، جنگلی‌ها بخش وسیعی از گیلان و قسمتی از مازندران، طارم، آستارا، طالش، کجور و تنکابن را تحت کنترل خود درآوردند و از این پس بود که دیگر میل نداشتند با دشمنان داخلی سر و کار پیدا کنند، بلکه مترصد بودند با قوای روس که آن وقت سرتاسر گیلان را اشغال کرده بودند به جنگ و ستیز مشغول شوند و بالاخره به مقصود رسیدند.

میرزا کوچک خان

 

 

شهادت میرزا کوچک خان در راه آزادی

 

 

در چنین شرایطی، سران نهضت جنگل چند راه بیشتر نداشتند؛ یا باید تسلیم می‌شدند و اسلحه را زمین می‌گذاشتند، یا به روسیه پناه می‌بردند و یا این که تسلیم شدن و پناه بردن به بیگانه را نمی‌پذیرفتند و به مبارزه ادامه می‌دادند. احسان‌الله خان ترجیح داد تا به روس‌ها بپیوندد، خالو قربان نیز با قید تضمین از طرف سردار سپه، با همۀ افراد خود تسلیم قوای دولتی شد و جان خود را نجات داد. در این میان فقط میرزا کوچک‌خان بود که نه حاضر به ترک ایران شد و نه ننگ تسلیم به قوای دولتی را پذیرفت.

وقتی در یک نبرد سنگین و نابرابر اکثر مجاهدین جنگل یا کشته شدند و یا تسلیم و متواری، میرزا هم در راه با برف و بوران سختی در کوه‌های گیلان روبرو شد. در بوران، عده‌ای از همراهانش کشته شدند و خودش در حالی که یکی از یارانش را به دوش داشت و از توش و توان افتاده بود گرفتار یخبندان شد و در روز ۱۱ آذر ۱۳۰۰ شمسی در سن ۴۳ سالگی درگذشت.

چند ساعت بعد سربازان رضاخان جسد او را برده و سرش را از بدنش جدا می‌کنند. بعد‌ها یاران او سر و تنش را به رشت منتقل کردند و در محله‌ای به نام سلیمان داراب به خاک سپردند.

 

عوامل شکست جنبش ۷ ساله جنگل

عوامل شکست جنبش ۷ ساله میزا کوچک خان جنگلی، جنگ‌های پی در پی با انگلیس، نداشتن سلاح‌های خاص، مانع شدن از عبور سربازان انگلیسی از خاک ایران که این امر خود نیز موجب وقوع جنگ شهری و اشغال شهر به دست انگلیسی‌ها شد.

همراهی دولت  وثوق الدوله باقوای متحد انگلیسی ،  جدایی رهبران بزرگ و همراه میرزا از جمله حاج احمد کسمایی که یکی از رهبران بزرگ جنبش جنگل بود و با تسلیم شدنش موجب شد نیرو‌های زیادی از میرزا جدا شود و همچنین تسلیم شدن دکتر حشمت در برابر نیرو‌های دولتی که جزو رهبران قدرتمند جنبش جنگل بود همگی از عوامل شکست جنبش جنگل به شمار می رود.

 

۵ مولفه‌ مبارزاتی میرزا کوچک خان جنگلی

میرزا کوچک خان

۱- سازش‌ناپذیری

اولین مؤلفه‌ قیام میرزا کوچک‌خان جنگلی، شاخصه ضد استعماری بودن آن بود. وی نه تنها با قدرت تمام در برابر زیاده‌خواهی‌های استعمار پیر مبارزه می‌کرد، بلکه در برابر دول استعماری دیگر نیز سر سازش نداشت.

۲- آزادی‌خواهی

آزادی‌خواهی یکی دیگر از مؤلفه‌های قیام میرزا کوچک‌خان جنگلی است که رابطه مستقیمی نیز با مبارزه با استعمارگران خارجی دارد. به شهادت تاریخ، هنگامی که جنگلی‌ها رشت را به تصرف خود در آوردند، رهبر نهضت جنگل طی اطلاعیه‌ای در مورد جایگاه آزادی در مبارزه اعلام کرد: «خداوند متعال همه را آزاد آفریده و بنده یکدیگر نیستند و طوق بندگی را نباید به گردن نهند.»

۳- قیام در راه اسلام

از دیگر مؤلفه‌های قیام میرزا کوچک‌خان، اسلامی بودن و پایبندی وی به مبانی دینی است. براساس شواهد تاریخی، «میرزا یک مرد مذهبی تمام عیار بود. هیچ‌گاه واجباتش ترک نمی‌شد و از نماز و روزه قصور نمی‌کرد و در بین دو نماز، آیات "و من یتوکل علی الله فهو حسبه" و "قل اللهم ملک الملاک" و "لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله..." را زمزمه می‌کرد.»

۴- عدالت‌خواهی

از مولفه‌های دیگر نهضت جنگل، عدالت‌خواهی بود. میرزا کوچک‌خان در بیانیه‌ای در مورد جایگاه عدالت در نهضت جنگل می‌نویسد: «انواع مرارت‌ها، گرسنگی‌ها و دربه دری‌ها دیده‌ایم، به امید این‌که روزی موفق شویم ایران را از وجود خائن‌ها تصفیه کرده، نیروهای بیگانه را خارج نماییم و پایه‌های عدالت را محکم کنیم.»

۵- استقلال‌خواهی و حفظ تمامیت ارضی ایران

از دیگر مولفه‌های مبارزاتی میرزا کوچک‌خان، تلاش برای حفظ تمامیت ارضی ایران است. روزنامه جنگل، ارگان نهضت درباره اهداف مبارزاتی جنگلی‌ها می‌نویسد: «ما قبل از هر چیز طرفدار استقلال مملکت ایرانیم. استقلال به تمام معنای کلمه... ما طرفدار یگانگی عموم مسلمانانیم. این است نظریات ما که تمام ایرانیان را دعوت به هم صدایی کرده، خواستار مساعدتیم.»

میرزا در یکی از نامه‌های خود، بر این مهم تاکید کرده و می‌نویسد: «عاری از شرف می‌دانم کسی را که حقوق و حاکمیت و استقلال مملکت را فدای شغل و مقام کند... من استقلال ایران را خواهانم و بقای اعتبارات کشور را طالبم...»

 

نظر رهبر انقلاب درباره جنبش میرزا کوچک خان

اهمیت قیام میرزا تا به آنجا است که رهبر معظم انقلاب اسلامی، منشا حرکت میرزاکوچک خان را صد در صد ایرانی اسلامی دانستند و فرمودند: میرزا ضمن مقابله با اجنبی در حفظ استقلال کشور کوشا بود و با تحرکات استبداد داخلی هم مبارزه می کرد.

 

این سردار آزادانه و مردانه به مدت ۷ سال با استکبار مبارزه کرد و عنوان سردار زمان را کسب کرد .میرزا در مدت ۷ سال در برابر ظلم دولت مردان زمان، سلطه گری انگلیس و روسیه تزاری ایستاد و سرانجام  به شهادت رسید. اگرچه میرزا کوچک خان شهید شد، اما جوانان دنباله روی آرمان‌های این سردار بزرگ کشور هستند.

 

برخی از منابع:

باشگاه خبرنگاران

مراغه‌ای، زین‌العابدین (۱۳۱۳)؛ سیاحت نامه ابراهیم بیک، قاهره: بی‌نا. ص ۱۱۸

ابراهیم فخرایی، سردار جنگل، ص ۲۶۶


افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.