کد خبر: 181100

حافظِ هویت ملی

نخستین همایش بزرگ‌داشت حافظ در ۲۰ مهر ۱۳۷۶ و در شیراز برگزار شد و پس از آن، هر ساله در این روز، هم‌زمان در شیراز و دیگر شهرهای ایران و جهان، مراسم بزرگ‌داشت حافظ برگزار می‌شود.  
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

خواجه شمس‌الدین محمد شیرازی متخلص به "حافظ"، غزلسرای بزرگ، معروف به لسان الغیب ، ترجمان الاسرار، لسان العرفا ، ناظم الاولیا و از بزرگان شعر و ادب پارسی است. وی حدود سال ۷۲۶ هجری قمری در شیراز متولد شد. اطلاعات چندانی از خانواده و اجداد خواجه حافظ در دست نیست و ظاهراً پدرش بهاءالدین نام داشته و مادرش نیز اهل کازرون بوده است.

او در دوران نوجوانی علوم و فنون را در محفل درس استادان زمان فراگرفت و در علوم ادبی عصر پایه‌ای رفیع یافت. خاصه در علوم فقهی و الهی تأمل بسیار کرد و قرآن را با چهارده روایت مختلف از برداشت.بیش تر شعرهای او غزل هستند که به غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوه سخن پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوه سخنش با او مشهور است. او از مهم ترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می شود.

 در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان های اروپایی ترجمه شد و نام او به گونه ای به محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ 20 مهرماه مراسم بزرگ داشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می شود. مطابق تقویم رسمی ایران این روز روز بزرگداشت حافظ نامیده شده است.

ارتباط حافظ با سلاطین و درباریان

حافظ در طول زندگی خود با بسیاری از سلاطین و درباریان تعامل داشت و با اهل علم و ادب و شعر هم هم‌نشینی داشت و از احوال صوفیان و درویشان زمانش هم باخبر بود اما خودش هرگز در هیچ از این گروه‌ها قرار نگرفت. کنایه‌های تلخ و تندی که در دیوانش به صوفیان فریبکار و سلاطین متظاهر به دین‌داری زده‌است، اثباتی بر این ادعا هستند. حافظ هیچ گناهی را سنگین‌تر از مردم‌فریبی و ریاکاری نمی‌دانست و همواره به افراد متظاهر در اشعارش می‌تاخت.

عشق و عرفان در شعر حافظ

در تفسیر و برداشت از اشعار حافظ، بیش‌تر از هر شاعر دیگری اختلاف نظر وجود دارد. با این‌که حافظ عرفان را به خوبی می‌دانسته، اما هیچ گاه اهل دستگیری و ارشاد نبوده و نه مرید کسی بوده و نه مریدی داشته؛ حتی در بسیاری از اشعارش هم کنایه و زخم زبان‌هایی به خرقه‌پوشی و صوفی‌گری زده است.

از همین رو، بخشی از دوست‌داران حافظ معتقدند اشعاری که در کهن‌سالی گفته، سراسر مجاز از عشق الهی و احوالات عرفانی است. گروه دیگری اما معتقدند که همه اشعار حافظ متضمن معارف الهی و حقایق نامتناهی است و به همین دلیل او را لسان الغیب نامیده‌اند و اغلب شارحان پیشین اشعار حافظ نیز اشعار او را غالباً عرفانی و صوفیانه شناخته‌اند.

بزرگ‌داشت حافظ در ۲۰ مهر

نخستین همایش بزرگ‌داشت حافظ در ۲۰ مهر ۱۳۷۶ و در شیراز برگزار شد و پس از آن، هر ساله در این روز، هم‌زمان در شیراز و دیگر شهرهای ایران و جهان، مراسم بزرگ‌داشت حافظ برگزار می‌شود. سالنامهٔ تخصصی مرکز حافظ‌شناسی نیز دربردارندهٔ متن کامل سخن‌رانی‌ها در همایش‌های علمی این روز به‌همراه مقاله‌های برگزیدهٔ فراخوان عمومی هر ساله با نام «دفتر حافظ‌پژوهی» چاپ و منتشر می‌شود.

از نهادهای فرهنگی و علمی مرتبط با حافظ‌پژوهی در ایران، مرکز حافظ‌شناسی است. این مرکز در سال ۱۳۷۵ بنیادگذاری شد و در محل آرامگاه حافظ فعالیت خود را آغاز کرد. از دستاوردهای این مرکز، فراهم نمودن مجموعه‌ای از آثار دربارهٔ حافظ است. این مرکز در سال ۱۳۹۶ و با استناد به اساس‌نامهٔ صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران نهاد ریاست‌جمهوری و با تفاهم‌نامه‌ای رسمی، دارای «کرسی پژوهشی حافظ» شد.

برنامه‌ریزی و برگزاری جلسات علمی در سالروز بزرگ‌داشت حافظ از دیگر فعالیت‌های این مرکز است. کلاس‌های آزاد حافظ‌خوانی نیز در محل مرکز از سال ۱۳۷۵ برگزار می‌شود. دیگر فعالیت این مرکز، اعطای «نشان درجه یک علمی حافظ‌پژوهی» برای قدردانی از پژوهشگران و پژوهش‌های برتر است و تاکنون این نشان، به پنج حافظ‌پژوه ایرانی و غیرایرانی اعطا شده‌است. انتخاب کتاب سال حافظ، معرفی پژوهش‌های برتر و قدردانی از حافظ‌پژوهان از دیگر فعالیت‌های مرکز حافظ‌پژوهی است.
 

جایگاه جهانی حافظ

حافظ اندیشمندی است بزرگ که بخشی از فرهنگ ایرانی اسلامی را در کمتر از 500 غزل بازگفته است و در طول سالها آنرا در اختیار همه علاقه مندان از عامه مردم تا نخبگان ایرانی و خارجی قرار داده است.

تاثیر حافط بر ادبیات ایران موضوع جدیدی نیست اما تاثیر این اندیشمند ایرانی بر ادبیات دنیا موضوعی است که نیازمند بررسی ها بیشتر خواهد بود.

براندیل سفیر آلمان در ایران با اعلام این مطلب گفت:«بزرگترین شاعر تاریخ آلمان (گوته) با خواندن دیوان حافظ زندگی خود را تغییر میدهد بطوری که در اوخر عمر دیوان غربی شرقی تحت تاثیر حافظ می نویسد، کتابی که تمامی آلمانی ها آنرا می شناسند.«

یوهان ولفگانگ فون گوته با شناخت این اندیشمند و شناساندنش به دیگران نه تنها بر ادبیات قران 18 اروپا تاثیر گذاشت بلکه زمینه ساز پدید امدن اثار بسیاری در قرن های 19 و 20 شد. محمدجواد ادبی رئیس انجمن اثار و مدیر فرهنگی پویایی این بخش زندگی گوته را نتیجه آشنایی وی با حافظ شیرازی ذکر می کند و می گوید:«گوته 65 ساله است که با حافظ اشنا می شود و به دلیل این اشنایی تغییری اساسی در زندگیش به وجود می آید و این یعنی پویایی مدام در زندگی انسان».

اسماعیل آذر مدرس زبان و ادبیات فارسی با اشاره به ارادات این اندیشمند آلمانی به ادبیات ایرانی اسلامی گفت:«هیچ شخصیتی در اروپا از اندیشمندان بزرگ مثل گوته به قران مجید و شخصیت پیامبر اکرم نپرداخته است و اوست که به صراحت اعلام می کند که قران کتابی اسمانی است و انسان را به خدا وصل می کند و محمد مصطفی پیام آور این وحی است».

خورخه میراندا لویزاگا سفیر بولیوی در ایران نیز با اظهار علاقه به آثار ادبی ایران می گوید:«اثار بسیار محدودی از متفکرین و اندیشمندان و شاعران ایرانی به زبان اسپانیایی ترجمه شده است ما به همین منظور تلاش می کنیم نمونه ای از اثارایران را ترجمه و در کشور خود چاپ کنیم.«

تفال به دیوان حافظ

از آنجا که در خانه هر ایرانی یک دیوان حافظ معمولا یافت می شود؛ ایرانیان طبق آداب و رسوم قدیمی خود در روزهای عید ملی، مذهبی نظیر نوروز بر سر سفره هفت سین، و یا شب یلدا، با کتاب حافظ، فال می گیرند. برای این کار، یک نفر از بزرگان خانواده یا کسی که بتواند شعر را به خوبی بخواند یا کسی که دیگران معتقدند به اصطلاح خوب فال می گیرد، ابتدا نیت می کند، یعنی در دل آرزویی می کند. سپس به طور تصادفی صفحه ای را از کتاب حافظ می گشاید و با صدای بلند شروع به خواندن فال حافظ می کند. کسانی که ایمان مذهبی داشته باشند هنگام فال گرفتن فاتحه ای می خوانند و سپس کتاب حافظ را می بوسند، آنگاه با ذکر اورادی آن را می گشایند و فال خود را می خوانند.

حافظ از دیدگاه مقام معظم رهبری

ایشان در معرفی وجاهت معرفت این غزل‌سرای قرن هشتم فرمودند: «حافظ اگر افتخار نمی‌کرد به حافظ قرآن بودن، تخلص خودش را حافظ نمی‌گذاشت»(۲۴ مرداد ۱۳۹۰). سخنی که حافظ در شعر خود نیز به آن تصریح می‌کند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در باب آشنایی حافظ با قرآن اظهار می‌کنند :«قرابت غزل حافظ با قرآن برای آن‌ها که به قرآن آَشنایند و با آن انس دارند، مبرهن است».
 

رهبر انقلاب پیرامون معارف بلندی که در شعر حافظ وجود دارد، معتقدند: «این معارف هم فقط با هنرمند بودن به دست نمی‌آید، بلکه یک پشتوانه‌ی فلسفی و فکری لازم دارد. باید متکا یا نقطه‌ی عزیمت و خاستگاهی از اندیشه‌ی والا، این درک هنری و سپس تبیین هنری را پشتیبانی کند»

به هر ترتیب، حافظ زنده است به شعر و شعر او زنده است به قرآنی که در سینه دارد. غزل امروز شاهد وفور استعدادهاست که اگر حافظ و معارفش را به شایستگی بشناسد و چنین راهی را برگزیند، بی گمان سعادتمند خواهد شد. رهبر انقلاب نیز بر این باورند که با اتخاذ تدابیری، امروز نیز می توان به قله ها و ستاره های درخشانی در این عرصه دست یافت. دیدارهای سالیانه ی ایشان با شعرا نه تنها تأکیدی بر اهمیت شعر به عنوان حافظ هویت فرهنگی است، بلکه تلاش عالمانه ای است در هدایت شاعران به راهی که بزرگان شعر یا به قول ایشان، ائمه علیهم السلام شعر طی کرده اند.


افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.