کد خبر: 170694

نقش دیوان عالی در تحول دستگاه قضائی

تحول دستگاه قضایی که توسط ریاست جدید قوه قضائیه در حال اجرایی شدن است مراحل متعدد و بعضا سختی دارد که یک به یک در حال محقق شدن است. یکی از بازوهای تحول، دیوان عالی کشور است که از ارکان مهم قوه قضائیه محسوب می شود.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

تحول دستگاه قضایی که توسط ریاست جدید قوه قضائیه در حال اجرایی شدن است مراحل متعدد و بعضا سختی دارد که یک به یک در حال محقق شدن است. یکی از بازوهای تحول، دیوان عالی کشور است که از ارکان مهم قوه قضائیه محسوب می شود.

 

 

دیوان عالی کشور و نقش آن در تحول دستگاه قضایی

آیت الله سید ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضاییه در مراسم تکریم و معارفه حجت الاسلام کریمی و حجت الاسلام مرتضوی مقدم روسای قدیم و جدید دیوان عالی کشور، در بخشی از اظهاراتش به بیان نکاتی درباره جایگاه دیوان عالی کشور پرداخت و اظهارکرد: حوزه نظارت یک حوزه تشریفاتی برای دیوان عالی کشور نیست؛ بلکه یک حوزه واقعی است که در آن اجرای موازین شرعی باید لحاظ شود.

وی بر نظارت اساسی دیوان عالی کشور بر کلیه آرای محاکم با همان اطلاقی که در قانون اساسی وجود دارد، تصریح کرد.
رئیس قوه قضاییه احیای ظرفیت‌های دیوان عالی کشور و تسریع و دقت در رسیدگی‌ها را به عنوان نکات بعدی مورد اشاره قرارداد و گفت: در بحث رسیدگی‌ها، نه باید دقت فدای سرعت شود و نه سرعت فدای دقت گردد؛ بلکه اصل و اساس بر کیفیت رسیدگی‌ها در کلیه مراحل رسیدگی است، به ویژه در دیوان عالی کشور و به خصوص نسبت به پرونده‌هایی که به نحوی قلوب مردم را در یک منطقه جریحه دار کرده است.

آیت الله رئیسی با اشاره به مسئله کمک دادسرای دیوان عالی کشور به قضات دیوان، با تاکید براینکه حضور دادیاران در محاکم حضور تشریفاتی نیست، گفت: قانونگذار در جهت روشن شدن و تبیین موضوع در تصمیم گیری‌ها، بر حضور دادیاران در محاکم تاکید کرده است.

وی ادامه داد: اگر در حین رسیدگی به یک پرونده به بی دقتی برخورد کردید، راه آن نقض است؛ اما اگر بی دقتی در یک دادگاه تکرار شد، این به معنی این است که آسیب وجود دارد و باید آسیب شناسی و آسیب زدایی صورت گیرد؛ لذا تکرار بی دقتی با صرفا با نقض حل نمی‌شود و حتما باید پیگیری شود تا اصل آسیب مرتفع شود.
رئیس قوه قضاییه از قضات دیوان عالی کشور خواست اگر با تکرار بی دقتی مواجه شدند،  توجه داشته باشند که تکرار، مجاز نیست و حتما به دنبال رفع آسیب از طریق دادسرای انتظامی، آموزش، روش‌ها و ساز و کارها باشند تا بتوان میزان نقض آرا را کاهش داد.

آیت الله رئیسی تأکید کرد: این افتخار است که میزان نقض آرا در دیوان عالی کشور کاهش پیدا کند و نشاندهنده کارآمدی محاکم، روزآمد شدن آن‌ها و تسلط بر مسائل قضایی خواهد بود.
آیت الله رئیسی تصریح کرد: موضوع مهم اتقان آراء جزو موارد تحولی در دستگاه قضایی است؛ یعنی در سند تحول از مواردی که درج کردیم، این مسئله بوده است که سازو کارهایی دارد و مهمترین سازو کار آن دیوان عالی کشور است که انشاءالله با همت والا و دقت نظرهای  ارزشمند شما عملکرد این مجموعه به اتقان آراء در کشور بیانجامد.
رئیس دستگاه قضا اظهار کرد: انتظار داریم یک  تفاوت جدی در کاهش نقض آراء در دیوان عالی کشور و اتقان آراء را به عنوان یکی از نتایج تحولی دراین دوره داشته باشیم.

رئیس قوه قضاییه در ادامه گفت: باید ضمن کاهش پرونده‌ها، کاهش نقض را هم داشته باشیم و کاهش نقض بستگی به تلاش مضاعف تمام قضات کشور دارد که به مدد و راهنمایی شما عزیزان که در جایگاه نقض و ابرام قرار دارید، انجام خواهد شد و این می‌تواند بسیار به ما کمک کند که به سمت اتقان  آرا در همه بخش‌ها برویم.

 

هرآنچه از وظایف دیوان عالی باید بدانید

قوه قضائیه به عنوان یکی از ارکان جمهوری اسلامی ایران وظایف مهمی را در تحقق اهداف نظام و اجرای قوانین اساسی بر عهده دارد.

در دستگاه قضایی ساختاری پیش بینی شده است که عدالت به بهترین شکل ممکن برقرار و حق تظلم خواهی برای همه به شکل راحت در درسترس باشد.

در سلسله مراتب اجرای صحیح قوانین و عدل گستری نهادی به نام دیوان عالی کشور وجود دارد که در قانون اساسی به آن اشره شده و جایگاه آن را بیان کرده است.

بر اساس ماده  161 قانون اساسی، دیوان عالی کشور این چنین تعریف شده است:

دیوان عالی کشور به منظور نظارت بر اجرای صحیح قوانین در محاکم و ایجاد وحدت رویه قضائی و انجام مسئولیتهایی که طبق قانون به آن محول میشود بر اساس ضوابطی که رییس قوه قضائیه تعیین می کند تشکیل می گردد.

 

سازمان دیوان عالی کشور به چند بخش تقسیم می‌شود؟

این دیوان دارای دو بخش شعب و هیأت‌های عمومی می‌باشد.

الف) شعب دیوان عالی کشور: دیوان در حال حاضر ۴۰ شعبه دایر دارد و تعداد قضات هر یک از شعب دیوان دو نفر می‌باشد که یکی از آن‌ها رئیس و دیگری قاضی مستشار است.

هر دو عنصر شعبه باید به تشخیص ریاست قوه قضائیه مجتهد بوده و یا ۱۰ سال تمام در درس خارج شرکت نموده و یا دارای ۱۰ سال سابقه کار قضایی و یا وکالت بوده و کاملاً به قوانین مدون اسلامی آشنا باشند.
دیوان عالی کشور در تهران تشکیل می‌گردد مگر این که رئیس قوه قضائیه مصلحت بداند در شهرستان دیگری نیز تشکیل شود.

رئیس شعبۀ یک، رئیس دیوان عالی کشور نیز است. قسمت شعب در دیوان عالی کشور، معمول‌ترین وظیفۀ دیوان که رسیدگی به درخواست‌های فرجام واصله نسبت به آرای صادره از محاکم در امور حقوقی یا تجدیدنظر در امور کیفری است را به عهده دارد.

اگر رأیی که از دادگاه صادر شده در شعبه دیوان عالی کشور به خاطر فرجام خواهی نقض شده و رسیدگی به دادگاه هم‌عرض ارجاع شود و این دادگاه نیز با ذکر استدلال طبق رأی اولیه اقدام به صدور رأی اصراری نماید و این رأی اصراری مورد فرجام خواهی قرار گیرد و شعبه دیوان عالی کشور که به درخواست رسیدگی می‌نماید استدلال را نپذیرد.
پرونده در هیأت عمومی مطرح می‌شود اگر استدلال دادگاه پذیرفته گردد، رأی تأیید می‌شود.

شعب تشخیص: این شعب از ۵ نفر قضات دیوان عالی کشور به انتخاب رئیس قوه قضائیه تشکیل می‌شود. شعب تشخیص مرجع رسیدگی به تجدید نظرخواهی از آرای قطعی می‌باشد.

 

هیأت‌های عمومی دیوان عالی کشور

هیأت عمومی وحدت رویه قضایی: با توجه به این که قضات در استنباط از قانون و اتخاذ نظر قضایی آزاد می‌باشند، همواره امکان استنباط‌های مختلف از نص واحد وجود دارد که پیامد آن، صدور آرای مختلف در موارد مشابه می‌باشد.

لذا قانون‌گذار این هیأت را پیش‌بینی کرده تا چنان‌چه در موارد مشابه اعم از حقوقی، کیفری و حسبی آرای مختلفی صادر گردید، موضوع در هیأت عمومی دیوان عالی کشور مطرح شود و نظر واحد اتخاذ و اعلام گردد.

آرای هیأت عمومی دیوان عالی کشور قابل تجدید نظر نبوده و ققط به موجب قانون بی‌اثر می‌شود.

 

هیأت عمومی شعب حقوقی یا شعب کیفری:

اگر رأیی که از دادگاه صادر شده در شعبه دیوان عالی کشور به خاطر فرجام خواهی نقض شده و رسیدگی به دادگاه هم‌عرض ارجاع شود و این دادگاه نیز با ذکر استدلال طبق رأی اولیه اقدام به صدور رأی اصراری نماید و این رأی اصراری مورد فرجام خواهی قرار گیرد و شعبه دیوان عالی کشور که به درخواست رسیدگی می‌نماید استدلال را نپذیرد.

پرونده در هیأت عمومی مطرح می‌شود اگر استدلال دادگاه پذیرفته گردد، رأی تأیید می‌شود و در غیر این صورت رأی نقض شده و پرونده به شعبه هم‌عرض دیگری ارجاع خواهد شد.

 

وظایف اصلی دیوان عالی کشور چیست؟

۱. نظارت بر اجرای صحیح قوانین در محاکم

این وظیفه از طریق نقض و ابرام (تأیید) آرای صادره از محاکم انجام و اعمال می‌گردد.

 

۲. ایجاد وحدت رویه قضایی

به منظور ایجاد وحدت رویه قضایی، هیأت عمومی دیوان عالی کشور با ترکیب کامل (حداقل سه چهارم رؤسا و مستشاران و اعضای معاونان تمامی شعب) به ریاست رئیس دیوان عالی یا معاون وی و با حضور دادستان کل کشور یا نمایندۀ او تشکیل شده و اقدام به صدور رأی وحدت رویه می‌نماید که این رأی برای همه شعب دیوان عالی کشور و دادگاه‌ها لازم الاتباع است.

 

شعب دیوان عالی کشور

دیوان عالی کشور در تهران مستقر است، اما درصورتی‌که رئیس قوه‌ی قضاییه لازم بداند می‌تواند در شهرستان نیز به تشکیل شعبی از دیوان مبادرت نماید. تعداد شعب دیوان به تعداد نیاز خواهد بود. در حال حاضر در کشور ۵۲ شعبه‌ی دیوان وجود دارد که علاوه بر تهران، شعبی نیز در استان قم قرار دارد.

تهران به‌عنوان مقر اصلی با ۴۵ شعبه، بیشترین تعداد شعب دیوان عالی کشور را داراست. هر شعبه‌ی دیوان دارای سه عضو است که یکی از آن‌ها رئیس شعبه و دو تن دیگر مستشاران شعبه هستند و به تعداد لازم عضوِ معاون دارد که می‌توانند وظایف مستشار یا رئیس را بر عهده بگیرند. حق انشای رأی با رئیس و مستشار است.

رئیس شعبه‌ی اول، رئیس دیوان عالی کشور است که مطابق با اصل ۱۶۲ قانون اساسی ایران باید مجتهد، عادل و آگاه به امور قضایی باشد و رئیس قوه‌ی قضاییه او را برای مدت ۵ سال با مشورت قضات دیوان عالی کشور انتخاب می‌کند.

 

دادسرای دیوان عالی کشور

در معیت دیوان عالی کشور دادسرای کل کشور وجود دارد که ریاست آن بر عهده‌ی دادستان کل کشور است که بنا بر اصل ۱۶۲ قانون اساسی باید مجتهد، عادل و آگاه به امور قضایی باشد و رئیس قوه‌ی قضاییه او را برای مدت ۵ سال با مشورت قضات دیوان عالی کشور انتخاب می‌کند.

دادسرای کل، علاوه بر دادستان کل کشور از تعدادی معاون و دادیار تشکیل شده که تحت نظارت ایشان به انجام برخی وظایف مبادرت می‌نمایند. دادسرای کل، یک مدیر دفتر و تعدادی کارمند اداری دارد که انجام امور اداری را برعهده دارند.


افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.