کد خبر: 131080

حفاظت از محیط زیست؛ سازمان یا وزارت؟

تبدیل سازمان محیط زیست به یک وزارت خانه، طرحی است که مدت زمانی زیادی روی میز نمایندگان مردم مانده و دوباره به جریان افتاده است.
به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

اهمیت مسئله محیط زیست و مدیریت منابع زیست محیطی امروز بیشتر از هر وقت دیگری در سراسر جهان حس می شود. عصر حاضر، عصر بحران های زیست محیطی است و همه کشورها در صددند که به نوعی با مدیریت به موقع، از تخریب بیشتر محیط زیست جلو گیری کنند تا آیندگان نیز از آب و هوای سالم بهره مند باشند.

آلودگی هوای تهران و سایر کلانشهرها در بیشتر روزهای سال، معضل ریزگردها در جنوب کشور، از بین رفتن جنگل ها در شمال کشور، آلودگی سواحل به دلیل ریختن زباله، گونه های جانوری منقرض شده و صد ها مسئله دیگر از سر تیترهایی است که هر روز در رسانه ها با آن مواجه می شویم و همین کافی است تا به اهمیت محیط زیست بیشتر پی ببریم.

اهمیت محیط زیست و ساز و کار مواجهه با آن دردنیا، ارتقاء قابل توجهی داشته است. اما اینکه در کشورما چقد به آن اهمیت میدهند، محل بحث است. شاید اینکه سازمان محیط زیست به یک وزارت خانه تبدیل شود اولین گام موثر برای ورود به سازمندهی هر چه بیشتر مسائل زیست محیطی باشد. تبدیل سازمان به وزارت محل بحث چند ساله است که این روزها دوباره در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است.

در این نوشتار به آنچه بر نهادهای محیط زیستی در ایران گذشته است و آنچه که باید انجام شود خواهیم پرداخت.

 

بهانه ی نگارش این گزارش خبری بود که در سال های گذشته زیاد آن را شنیده ایم. آن هم تصمیم نمایندگان مجلس برای بررسی طرح تبدیل سازمان محیط زیست به وزارت محیط زیست بود.

 

جزئیات طرح تبدیل سازمان محیط زیست به وزارتخانه در مجلس آغاز شد.

متن این طرح به شرح ذیل است:

ماده واحده

سازمان حفاظت محیط زیست با کلیه اختیارات و وظایفی که به موجب قوانین و مقررات دارا می‌باشد به وزارت حفاظت محیط زیست تبدیل می‌شود.

تبصره 1: کلیه امکانات، اموال و نیروی انسانی سازمان مزبور در اختیار وزارتخانه جدید قرار می‌گیرد.

تبصره 2: شرح وظایف این وزارتخانه مطابق قوانین مورد عمل سازمان مزبور خواهد بود و دولت موظف است شرح وظایف وزارتخانه جدید را حداکثر ظرف مدت یک سال برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارائه نماید.

تبصره 3: هرگونه افزایش نیروی انسانی، امکانات و بار مالی برای وزارت موضوع این ماده در طول مدت اجرای برنامه ششم توسعه ممنوع است و دولت مکلف است از تاریخ تصویب این قانون و تشکیل این وزارتخانه مطابق بند (د) ماده 29 قانون مدیریت خدمات کشوری عمل کند.

 

 

پیشنه تصدی گری محیط زیست در ایران

سازمان حفاظت از محیط زیست سرگذشت پرفراز و نشیبی دارد. تأسیسِ این سازمان به سال ۱۳۵۰ باز می‌گردد. اما توجه نهادهای قانونی به محیط زیست در کشور سابقه‌ی طولانی‌تری دارد. اول بار اهمیت توجه به محیط طبیعی و حیوانات در قانون مدنی سال ۱۳۰۷ درباره‌ی شکار مطرح شد. در تاریخ ۱۳۳۵ بود که اولین مقررات مستقل و نسبتاً جامع در زمینه حفاظت از حیات وحش با عنوان "قانون شکار" به تصویب مجلس شورای ملی رسید و کانون شکار ایران به عنوان سازمانی مستقل در جهت حفظ نسلِ وحوش و اجرای مقررات شکار تشکیل شد. وزارت کشور و وزارت دادگستری و وزارت کشاورزی مأمور اجرای این قانون بودند. طبق ماده ۳ این قانون وظایف کانون شکار تنظیم مقررات و آیین نامه‌های شکار، تعیین مناطق شکار، تحصیل پروانه شکار، تعیین انواع حیوانات غیرمجاز و فصول ممنوعه برای شکار و تعیین بهای پروانه و خرید و فروش انواع شکار مجاز یا غیرمجاز بود.

پس از آن در تاریخ ۱۶ خرداد ۱۳۴۶ قانون شکار و صید برای حفظ و حمایت و تکثیر حیوانات قابل شکار و صید تصویب و با تصویب این قانون، قانون صید و شکار مصوب اسفند ۱۳۳۵ ملغی اعلام شد. به موجب این قانون سازمان شکاربانی ونظارت بر صید تشکیل شد که تحتِ نظر شورایعالی شکاربانی و نظارت بر صید فعالیت می‌کرد. فعالیت‌های سازمان شکاربانی و نظارت بر صید نسبت به کانون شکار ایران سازمان یافته‌تر و گسترده‌تر شده و از حالت افتخاری و بدون حقوق خارج گشت و شکل سازمانی به خود گرفت. ریاست این سازمان به عهده اسکندر فیروز بود. قانون مذکور بر اقدامات پیشگیرانه، حفاظتی و آموزشی پیرامون حفظ حیات وحش و نیز منابع طبیعی کشور ناظر بود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در فروردین۱۳۵۸، اصل پنجاهم آن مشخصاً به امر حفاظت از محیط زیست اختصاص یافت که ضرورت و اهمیت این مسأله را از دیدگاه قانونگذاران نشان می‌دهد. طبق این قانون در جمهوری اسلامی ایران، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می‌گردد. از این رو فعالیت‌های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است.

سازمان محیط زیست پس از انقلاب و با شروع جنگ فعالیت چندانی نداشت و اصل پنجاهم مورد بی‌مهری واقع شد. حتی در سال ۱۳۶۴ طرحی توسط تعدادی از نمایندگان مجلس برای ادغام سازمان در یکی از وزارتخانه‌های بهداری یا کشاورزی مطرح شد.

از اویل دهه‌ی ۷۰ تا میانه‌ی دهه‌ی ۸۰ را می‌توان فعال‌ترین دوران سازمان حفاظت از محیط زیست دانست. از این جمله‌اند: تصویب قوانین و آیین‌نامه‌های مهم در خصوص انواع آلودگی‌ها و نحوه‌ی جلوگیری از آن‌ها، پررنگ شدن نقش محیط زیست در تدوین برنامه‌های پنج‌ساله‌ی توسعه‌ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ، وارد کردن ملاحظات محیط زیستی در تصمیم گیری‌های کشور، ارزیابی محیط زیستی پروژه‌های بزرگ، کمک به ایجاد سمن‌های محیط زیستی. لازم به ذکر است که ارزیابی عملکرد برنامه‌های محیط زیست کشور توسط معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری صورت می‌گیرد. همچنین در شهریور ۷۶، در جلسه هیأت وزیران عضویت رییس سازمان حفاظت محیط زیست، به عنوان عضو کمیسیون فرهنگی هیأت دولت نیز تصویب شد.

با روی کار آمدن دولت نهم و انحلال شورای عالی محیط زیست وسازمان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در سال ۱۳۸۶ به بهانه‌هایی همچون کوچک‌سازی دولت، روان‌سازی، سرعت و دقت، کارآمدی، پرهیز از تصمیمات پراکنده و متنوع، عملاً طرح‌های عمرانی و توسعه کشور بدون نظارت و بررسی و تحقیق و آمایش سرزمین و به‌صورت سلیقه‌ای انجام شدند. موضوع احداث کنارگذر تالاب انزلی، عبور جاده از جنگل ابر و جنگل ارسباران، احداث پتروشیمی در گلستان و بدتر از همه تولید بنزین توسط پتروشیمی‌ها در همین دوره مطرح شدند. رتبه‌ی ایران در تخریب‌های زیست محیطی نیز در این ۸سال ۷۶ پله سقوط داشت. و البته این افول میراث عملکرد برنامه‌ریزی و عمرانی کشور در سال‌های گذشته نیز بود.

با روی کار آمدن دولت یازدهم و احیاء مجدد شورای‌عالی محیط زیست بعد از ۷ سال اولین جلسه این شورا در ۱۳ آبان ۱۳۹۲ تشکیل شد. در دی ماه همان سال طرح ادغام سازمان حفاظت محیط زیست دوباره در مجلس مطرح شد.

 

 

چرا باید سازمان محیط زیست، وزارت شود

از آنجایی که مطرح شدن طرح تشکیل وزارت محیط زیست، موضوع جدیدی نیست، لذا در طی این سال ها موافقان و مخالفان زیادی داشته است. در ادامه مجموعی از آراء موافق این طرح را خواهیم آورد.

مخالفان تشکیل وزارتخانه محیط زیست بر این باور پافشاری می کنند که به طور معمول ادغام سازمان ها و وزارتخانه ها در کشور، نتیجه مثبتی به همراه نداشته است و این در حالی است که سازمان حفاظت محیط زیست در حال حاضر دارای قدرت بالایی است و رییس آن نیز به عنوان معاون رییس جمهوری به شمار می رود.

موافقان نیز موضوع هم پوشانی و موازی کاری در سازمان های مرتبط با مسایل زیست محیطی را مطرح کرده و بر این اعتقادند که اگر مشکلات زیست محیطی به طور کلی زیر نظر یک مجموعه هدایت و کنترل شود، نتیجه مثبتی خواهد داشت.

برخی مسوولان با استقبال از طرح تشکیل وزارت محیط زیست و منابع طبیعی، از مدیریت هماهنگ و منسجم تر مشکلات زیست محیطی زیر نظر یک وزارتخانه سخن می گویند.

مسایل زیست محیطی و منابع طبیعی در طول یکدیگرند و به طور کامل به هم گره خورده اند. از طرفی اعتقادمان بر این است که باید در راستای کوجک شدن و تجمیع مجموعه های هم عرض حرکت کرد.

تشکیل وزارتخانه ای زیر عنوان محیط زیست و منابع طبیعی دارای دو نتیجه مهم است؛ نخست اینکه باعث مدیریت یکپارچه و توجه به مسائل در کنار هم خواهد شد و معضل تلاقی مدیریت ها از طرف اداره های متعدد از بین خواهد رفت. همچنین، یکپارچه شدن مدیریت ها باعث افزایش پاسخگویی ها و اختصاص بودجه بیشتر خواهد شد.

شاید مهمترین فایده تشکیل وزارت محیط زیست این باشد که تشکیل وزارتخانه، امکان پاسخگویی در برابر نمایندگان را افزایش خواهد داد. یکی از مزایای تشکیل وزارت محیط زیست، امکان نظارت قانونمند مجلس شورای اسلامی بر عملکرد مسئولان است چرا که در حال حاضر سازمان حفاظت محیط زیست تنها زیر نظر رئیس ‌جمهوری فعالیت دارد و به لحاظ قانونی پاسخگوی نمایندگان مجلس نیست.

واقیعت آن است که اگر تعهد اخلاقی و انسانی به محیط زیست و نسل های آتی داشته باشیم می توان با تبدیل محیط زیست به وزارتخانه نظارت دقیق و بهتری را بر عملکرد آن اعمال و وزارتخانه را ملزم به اجرای روابط بین الملل و تحقق اقتصاد سبز و توسعه پایدار کرد تا شرایط محیط زیست شرایطی نباشد که رو به اضمحلال رود.

تمام کشورهای توسعه یافته تعریف‌شان از وزارت خانه ها بر اساس ظرفیت های درون سرزمینی است. به عنوان مثال در آفریقا وزارت چای وجود دارد. در ژاپن وزارت مدیریت بحران و سواحل شمالی، در استرالیا وزارت مدیریت بحران و محیط زیست و ...  در واقع تعریف کشورها از سازمان های اجرایی بر اساس ظرفیت های درون سرزمینی آن‌ها است. با همین مفهموم و اهمیت بلاشک محیط زیست در ایران تشکیل وزارت خانه برای مدیریت بهتر این عنصر تجدید ناپذیر بی راه نخواهد بود.

خبرنگار : آیرین شمس


افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.