يكشنبه, 29 مهر 1397 :: Sunday, 21 October 2018
کد خبر: 126195

ماجرای "گندم" در روز جهاد کشاورزی

بر اساس سند چشم‌انداز ۲۰ ساله کشور در افق ۱۴۰۴ هجری شمسی، ایران باید جایگاه نخست منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را در همه زمینه‌ها از جمله بخش کشاورزی به دست آورد اما چه مقدار در این زمینه موفق بوده است؟
ماجرای به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

کشاورزی، یکی از مهم ترین فعالیت های اقتصادی هر جامعه است. کشاورزی در اسلام، اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا عامل اساسی در تأمین معاش زندگی به شمار می رود و تمام مواد غذایی انسان ها در اصل، از گیاهان گرفته می شود.

در فرهنگ اسلامی، کشاورزی نیک ترین پیشه و گران بهاترین گوهر شناخته شده است. امام باقر علیه السلام می فرماید: «پدرم فرمود: بهترین کارها کشاورزی است؛ چیزی را می کاری و نیکوکار و بدکار از آن می خورند. نیکوکار می خورد و برایت از خدا آمرزش می طلبد و بدکار می خورد و آنچه خورده او را لعن و نفرین می کند و چرندگان و پرندگان نیز از آن بهره مند می شوند».

یكى از عناصر مهم در به وجود آمدن تمدن‏هاى بزرگ، كشاورزى بوده است. ازاين‏ روست كه دانشمندان علوم جامعه ‏شناسى و تمدن گفته‏ اند كه تمدن‏هاى بزرگ، در كنار رودها و زمين‏هاى حاصل‏خيز ايجاد شده‏ اند.

ايران اسلامى نيز به عنوان كشورى صاحب تمدن كهن، داراى پيشينه درخشان در زمينه كشاورزى بوده است. امروزه كشاورزى به عنوان يك رشته علمى و مجهز به فن‏اورى روز، نقش اساسى در رشد همه‏ جانبه كشور و استقلال آن ايفا می ‏كند كه اين مهم، با تربيت نيروهاى متخصص و متعهد امكان‏پذير است.

 

 

وزارت جهاد کشاورزی

جهاد سازندگي نهادي انقلابي است كه در تاريخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ به فرمان امام خميني (ره) براي رسيدگي به مناطق محروم و دورافتاده ايران تاسيس شد. اما بعد ها به منظور رفع نابساماني‌ها و نارسايي‌ها در بخش كشاورزي براساس قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در جهت اصلاح نظام اداري، كاهش تصدي‌هاي غير ضروري، ارتقاي بهره‌وري و كارايي نيروي انساني و مديريت دستگاههاي اجرايي، حذف موازي كاري‌ها و تجمع امور كشاورزي، دام، توسعه و عمران روستايي لايحه ادغام وزارت جهاد سازندگي و وزارت كشاورزي و تشكيل وزارت جهاد كشاورزي توسط سازمان مديريت و برنامه ريزي تهيه شد و در تاريخ ۲۶ مرداد ۱۳۷۹ با قيد يك فوريت به مجلس شوراي اسلامي رفت. اين لايجه در تاريخ ۶ دي ۱۳۷۹ به تصويب نمايندگان مجلس شوراي اسلامي رسيد و در تاريخ ۱۰ دي ۱۳۷۹ توسط شوراي نگهبان تاييد شد و وزارت جهاد كشاورزي تشكيل شد.

در حال حاضر سالها از صدور آن فرمان تاريخي مي گذرد و جهاد سازندگي با توجه ضرورتهاي كشور به جهاد كشاورزي تغيير نام پيدا كرده اما حل مشكلات بخش كشاورزي با مديريت جهادي به جاي خود باقي است كه دراين زمينه بايد تلاش ها چند برابر شود تا هدف نهايي معمار كبير انقلاب اسلامي و بنيانگذار جمهوري اسلامي در خود كفايي بخش كشاورزي و عمراني و آباداني روستاها به طور كامل محقق گردد.

 

 

جایگاه فعلی ایران در زمینه کشاورزی

براساس منابع سازمان خواربار جهاني ساختار اصلي توليدات كشاورزي جهان متكي بر 66 محصول كشاورزي شامل 41 محصول زراعي و 25 محصول دامي مي باشد. البته اين بدان معنا نيست كه تنها 66 محصول كشاورزي در دنيا توليد مي شود. بلكه اين تعداد محصول به عنوان محصولات اصلي در ساختار كشاورزي دنيا مطرح مي باشند. براساس اطلاعات موجود از بين 231 كشور دنيا، تقريبا 3/1 آنها در امر توليدات كشاورزي پيشتاز بوده به نحوي كه در توليد يك تا چند محصول كشاورزي، رتبه هاي اول تا دهم دنيا را به خود اختصاص داده اند در اين زمينه جمهوري اسلامي ايران از جايگاه مناسبي در توليدات كشاورزي دنيا برخوردار است.

 

 

کشاورزی بعد از انقلاب

کشاورزی در بسیاری از کشورها محور توسعه قرار گرفته و در ایران نیز این بخش از اهمیت بسزایی برخوردار است. بررسیهای انجام شده نشان می دهد علی رغم همه تلاشها به دلیل وجود مشکلات ساختاری، توسعه این بخش با تنگناهایی مواجه است.

از سوی دیگر کارشناسان معتقدند این بخش می تواند نقش عمده ای در رونق اقتصادی داشته باشد و محصولات آن می تواند جایگزین مناسبی برای صادرات نفت باشد.

پس از انقلاب اسلامی ایران هدف و تلاش مسئولان در این راستا قرار گرفت که کشور در تولید محصولات کشاورزی و بویژه محصولات راهبردی مانند: گندم به خودبسندگی کامل برسد. ولی در عمل با آغاز جنگ تحمیلی، توان برنامه ریزی از برنامه ریزان بخش کشاورزی گرفته شد.

در طول سالهای دفاع مقدس بیشتر تلاش دست اندرکاران بخش کشاورزی حمایت از تولید محصولات کشاورزی و تهیه نهاده ها برای کشاورزان بود. در این دوره با توجه به موقعیت ویژه کشور از نظر مخارج جنگ تحمیلی، بازبخش کشاورزی به سبب دارا بودن پتانسیلهای خود اتکایی به منابع داخلی توانست این دوران بحران را به خوبی طی کند.

پس از پایان جنگ و شرایط بحران نگاه مسئولان نظام به تدوین و به کارکیری برنامه های توسعه برای کل اقتصاد و بویژه بخش کشاورزی جلب شد. به طبع، با پیدا شدن این تفکر که بخش کشاورزی شرایط ویژه ای داشته و نیز در نظر گرفتن این نکته که در صورت به دست آوردن اطلاعات دقیق می توان برنامه ریزیهای دقیق کرد، روشهای خاصی در برنامه ریزی در بخش کشاورزی ایران پدید آمد.

 

 

آنچه بر گندم گذشته است

از سال ۱۳۸۳ با تولید ۱۰ و نیم میلیون تن گندم جشن خودکفایی گندم پایه گذاری شد و پس از آن هر سال تکرار شد تا امیدها را برای گندم کاران ایرانی زنده کند و هزینه های واردات گندم به کشور را کاهش دهد.

رئیس دولت اصلاحات در آن روز بيان کرد «ايرانيان پس از 40 سال توانستند گندم خود را خودشان توليد کنند و بايد براي حفظ آن تلاش کرد.» اظهارنظري که در عمل سخت مي نمود و بيش از چند سال دوام نياورد.

در آن روزها مسوولان وزارت جهاد کشاورزي دولت هشتم با تدوين طرح 10ساله خودکفايي، گام هاي اوليه را در کاهش واردات گندم برداشتند.

اين طرح به گونه يي تنظيم شد که  ایران طي اين مدت با ارتقاي ضريب مکانيزاسيون، بهره وري آب، عمليات به زراعي و به نژادي گندم، بهبود حاصلخيزي خاک و پيشگيري از ضايعات، از مزرعه تا نانوايي، افزايش قيمت تضميني متناسب با تورم و مخصوصاً بسيج امکانات و منابع انساني اعم از مروجان، کارشناسان و...، به حدي از پايداري در توليد گندم برسد که حتی  اگر خشکسالي به وقوع پيوست، با کاهش توليد و خريد قابل توجهي مواجه نشود.

اما اسکندري مجري طرح گندم در دولت احمدی نژاد و وزير جهاد کشاورزي دولت نهم که با طرح وعده خودکفايي گندم راي مثبت نمايندگان مجلس را جلب کرد به جاي اصرار بر ادامه اجراي طرح خودکفايي مصوب دولت هشتم، تداوم خودکفايي گندم به شيوه خود را دنبال و قول خودکفايی و صادرات گندم را به مردم داد.

 او حتي از خودکفايي در تمامي محصولا ت کشاورزي و مخصوصاً خودکفايي يک تا سه ساله در مورد جو، برنج، ذرت و دانه هاي روغني (کاهش وابستگي به 30درصد) نيز سخن گفت.

این در حالی بود که بر اساس سند چشم‌انداز ۲۰ ساله کشور در افق ۱۴۰۴ هجری شمسی، ایران باید جایگاه نخست منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را در همه زمینه‌ها از جمله بخش کشاورزی به دست آورد اما واردات بی رویه گندم در سال های اخیر راه را بر خدکفایی واقعی در تولید گندم بست و ایران را به اولین وارد کننده گندم جهان تبدیل کرد!

در دولت هشتم، سیاست دولت در آن دوران حذف واردات  گندم و افزایش تولید داخلی بود و فقط مقدار کمی بذر و گندم دامی برای مصرف علوفه دامی به کشور وارد شد ولی به مرور این سیاست با روی کار آمدن دولت نهم تغییر کرد تا در سال 86 به دلیل خشکسالی بسیار جدی جهانی گندم دیم در ایران و بعضی دیگر از کشورهای منطقه و جهان به‌طور جدی تولید نشد و حجم واردات گندم بالا رفت.

این سیاست واردات اما در سال‌های بعد ادامه پیدا کرد و چون قیمت گندم واقعی نبود، کشاورزان رغبتی به فروش گندم نشان ندادند و دولت رو به سوی واردات بی‌رویه آورد.

در نتیجه این اتفاقات واردات گندم تثبیت شد و گندم کشور کم‌کم جایگاهش را در بازار آزاد و دلالی باز کرد.

دولت روحانی در سال زراعی 95 - 94 جشن خودکفایی برگزار کرد. در این سال 14 میلیون و 300 هزار تن گندم در کشور برداشته شد که بیش از 11 میلیون تن آن توسط شرکت های غله و خدمات بازرگانی و تعاون روستایی خریداری به مبلغ 14 هزار و 700 میلیارد تومان خریداری شد.

اهمیت محصول استراتژیکی مانند گندم در تامین امنیت غذایی و بی نیاز کردن جامعه از واردات این محصول می تواند نوید دهنده آینده ای مثبت برای تراز تجاری ایران در بخش کشاورزی باشد.

 

 

چرا خودکفایی در گندم مفید است؟

1- تامین غلات به ویژه گندم برای مصرف داخلی، یکی از مهمترین دغدغه های کشور است. این دغدغه زمانی بیش از پیش شد که این کالای در ردیف کالاهای استراتژیک قرار گرفت و دیگر کسی نمی تواند اهمیت آن را به عنوان قوت غالب مردم نادیده بگیرد.

افزایش جمعیت و کاهش تولید گندم به خاطر مسایلی مانند خشکسالی موجب شد برای تامین این محصول افزون بر تولید داخلی، واردات نیز در دستور کار قرار گیرد؛ وارداتی که هزینه های فراوانی برای کشور در پی داشت.

 

2- بحث خودکفایی با تکیه بر برنامه های بلند مدت هر چند که موافقان و منتقدانی دارد اما نظر به اهیمت گندم و نقش آن در تامین مواد غذایی یک اصلی پذیرفته شده جهانی است زیرا خودکفایی گندم می تواند به عنوان یکی از مهمترین اهداف توسعه در بخش کشاورزی باشد

افزایش توسعه و رسیدن به رفاه یکی از مهمترین برنامه های هر دولتی برای پیشرفت و تعالی محسوب می شود. با توجه به اهمیت این مقوله برنامه ریزی برای خودکفایی گندم از دیدگاه اقتصاد کلان امری مثبت و نگرشی در جهت تولید محصولات داخلی به شمار می رود.

 

3 - اما یک محصول کشاورزی چگونه می تواند در حوزه اقتصاد کلان و شاخص های رفاه تاثیر گذار باشد؟ برای پاسخ به این پرسش لازم است میزان مصرف سالانه گندم در کشور و واردات این محصول کشاوری را بررسی کنیم.

براساس آماری که از سوی سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی (فائو) منتشر شده ، میزان مصرف گندم در ایران به دو برابر میانگین جهانی می رسد که برای تامین این محصول لازم است که سالانه 11 میلیون تن ذخیره داشته باشیم .

پیش از جشن خودکفایی سالانه 5 تا 6.5 میلیون تن گندم وارد کشور شد و این میزان واردات با توجه به شرایط سخت تحریمی ایران هزینه های فراوانی برای کشور داشت.

برخی کارشناسان اعلام کرده اند با قطع واردات گندم تراز پرداخت های بخش کشاورزی ایران مثبت شده و صادرات کالاهای کشاورزی ایران بر واردات این کالاها پیشی گرفته است.

 

4- اقتصاد مقاومتی به عنوان یک راهبرد برای کاهش وابستگی به خارج از کشور از سوی مقام معظم رهبری طرح شده است در این شیوه اقتصادی کاهش و واردات و تاکید بر تولید داخلی می تواند راهکاری برای توسعه اقتصادی باشد.

اهمیت گندم در تامین مواد غذایی و میزان واردات این محصول در کشور موجب شده تا تامین این کالای استراتژیک به یکی از مهمترین اهداف تحقق اقتصاد مقاومتی تبدیل شود.

برای تحقق چنین مهمی لازم است که راهبرد دولت ها در زمینه خودکفایی گندم از خودکفایی مقطعی به سمت راهبرد های بلند مدت سوق پیدا کند.

انتهای پیام

اتاق خبر انتها

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
x